საოჯახო მარანი · პრაქტიკული გზამკვლევი
რა გჭირდება ღვინის დასაყენებლად სახლში — მინიმალური კომპლექტიდან სრულამდე: თითოეული ნივთი სურათით, რაოდენობით შენი მოსავლისთვის, ახსნით რისთვის და როგორ გამოიყენება, იაფი ალტერნატივით და მითითებით, სად შეიძლება მისი შეძენა.
სურათები სქემატურია. რაოდენობები გამოთვლილია ყურძნის რაოდენობისა და სტილის მიხედვით (იხ. „ყურძნიდან ღვინომდე"). ფასები თავად ჩაწერე — ისინი ამ ბრაუზერში ინახება. მაღაზიები მითითებულია ტიპის მიხედვით: კონკრეტული ნივთი ზოგჯერ რამდენიმე ადგილას იყიდება.
ღვინის დასაყენებლად ბევრი რამ არ სჭირდება — ათასწლეულების განმავლობაში საქართველოში მას საწნახლით, ქვევრით, კლერტის ცოცხით და ჩამჩით აყენებდნენ. მაგრამ ყოველი ნივთი კონკრეტულ ამოცანას ემსახურება: ან ღვინოს იცავს (ჟანგბადისგან, მიკრობებისგან, ლითონებისგან), ან გაზომვის საშუალებას გაძლევს, რომ გადაწყვეტილება ფაქტზე დაყრდნობით მიიღო და არა ვარაუდით.
მინიმალური კომპლექტი ის არის, რის გარეშეც ჯანსაღი ღვინის დაყენება რთულია. სრული კომპლექტი დამატებით ზუსტ კონტროლს გაძლევს: pH, მჟავიანობა, SO₂, მალოლაქტიკური დუღილი — და შეცდომების ადრე შემჩნევის საშუალებას.
ღვინის pH 3–4-ია: ის სუსტი მჟავაა და ალკოჰოლსაც შეიცავს. ამიტომ ყველაფერი, რასაც ღვინო ეხება, უნდა იყოს ინერტული — არ უნდა გაიხსნას, არ უნდა გამოყოს სუნი და ნივთიერებები.
| მასალა | ვარგისია? | შენიშვნა |
|---|---|---|
| მინა | დიახ | სრულიად ინერტული, ჟანგბადს არ ატარებს; მსხვრევადი, სინათლეს ატარებს |
| უჟანგავი ფოლადი (AISI 304, 316) | დიახ | ინერტული, გამძლე, ადვილად ირეცხება; ძვირია |
| საკვები პლასტმასა HDPE (2), PP (5) | დიახ, დუღილისა და მოკლევადიანი შენახვისთვის | ნაკაწრები ბაქტერიებს იფარებს; ჟანგბადს ცოტას ატარებს; სუნს იწოვს |
| ქვევრი (თიხა, ცვილით) | დიახ | ტრადიციული; სწორი მოვლა სჭირდება |
| მუხა | დიახ | ღვინოს არომატს და ჟანგბადს ამატებს; მოვლა რთულია |
| PVC (3), PS (6), უცნობი პლასტმასა | არა | შეიძლება ნივთიერებები გამოყოს |
| ალუმინი, რკინა, სპილენძი, თუთია | არა | მჟავა ხსნის; ლითონური სიმღვრივე და გემო |
რკინა და სპილენძი განსაკუთრებით სახიფათოა: 10 მგ/ლ-ზე მეტი რკინა ჰაერთან კონტაქტისას ღვინოს ამღვრევს და აშავებს („შავი კასი"), სპილენძი კი ცილებთან და SO₂-თან ნალექს წარმოქმნის. ამიტომ ლითონის ვედრო, ძაბრი, ონკანი ან ჩამჩა ღვინოსთან არ უნდა შეხვდეს — თუ ის უჟანგავი ფოლადი არ არის.
რეფრაქტომეტრი სინათლის გარდატეხას ზომავს, რომელიც ხსნარში გახსნილი ნივთიერებების კონცენტრაციაზეა დამოკიდებული. ტკბილში ეს ძირითადად შაქარია, ამიტომ შკალა Brix-შია. ალკოჰოლი გარდატეხას ზრდის, ამიტომ დუღილის დაწყების შემდეგ რეფრაქტომეტრის ჩვენებას კორექცია სჭირდება.
არეომეტრი არქიმედეს კანონზეა დაფუძნებული: რაც უფრო მკვრივია სითხე, მით უფრო ზემოთ ტივტივებს. შაქარი სიმკვრივეს ზრდის, ალკოჰოლი — ამცირებს, ამიტომ არეომეტრი დუღილის მიმდინარეობას პირდაპირ აჩვენებს. ის კალიბრებულია ერთ ტემპერატურაზე (ჩვეულებრივ 20 °C) — სხვა ტემპერატურაზე კორექციაა საჭირო.
pH-მეტრი წყალბადის იონების აქტივობას ზომავს მინის ელექტროდით. ელექტროდი დროთა განმავლობაში იცვლება, ამიტომ გაზომვის წინ ყოველთვის ორ ბუფერზე (pH 4 და 7) კალიბრდება.
ტიტრირება მჟავიანობას ზომავს: ცნობილი კონცენტრაციის ტუტე იმდენი ემატება, რამდენიც მჟავების გასანეიტრალებლად სჭირდება. 5 მლ ღვინოზე 0.1 N ტუტის ყოველი მლ = 1.5 გ/ლ მჟავიანობა (ღვინომჟავად).
| საშუალება | რას აკეთებს | ტიპური დოზა |
|---|---|---|
| კალიუმის მეტაბისულფიტი K₂S₂O₅ | SO₂-ის წყარო (57.6%): ანტისეპტიკი და ანტიოქსიდანტი | ღვინოში 50–100 მგ/ლ ფხვნილი (30–60 მგ/ლ SO₂); სადეზინფექციოდ 3 გ/ლ |
| ლიმონმჟავა | სადეზინფექციო ხსნარის გამჟავება | 5 გ/ლ (მხოლოდ ხსნარში, არა ღვინოში) |
| სოდა Na₂CO₃ / პერკარბონატი | ცხიმის და ორგანული ნაშთის მოცილება | 10–20 გ/ლ ცხელ წყალში |
| გოგირდის ფითილი | ცარიელი ჭურჭლის დეზინფექცია | 2.5 გ ყოველ 100 ლიტრზე |
| საფუარი | დუღილი | 20–25 გ/ჰლ |
| DAP | აზოტი საფუვრისთვის | 10–30 გ/ჰლ (მაქს. 100) |
| ბენტონიტი | ცილების მოცილება, დაწმენდა | 20–80 გ/ჰლ, საცდელი დოზით |
ყველა ფხვნილი ინახე დახურულ, მარკირებულ ქილაში, მშრალ და გრილ ადგილას, ბავშვებისგან შორს. მეტაბისულფიტი ჰაერზე თანდათან კარგავს SO₂-ს — ერთ წელზე ძველი ფხვნილი სუსტია.
1. შეიყვანე ყურძნის რაოდენობა, აირჩიე სტილი და ჭურჭლის მასალა. თუ „ყურძნიდან ღვინომდე"-ში გეგმა უკვე შექმენი, მონაცემები ავტომატურად გადმოვა.
2. აირჩიე კომპლექტი: „მინიმალური" — მხოლოდ აუცილებელი; „სრული" — დამატებით ზუსტი გაზომვისა და კონტროლის ხელსაწყოები.
3. „კომპლექტის" რეჟიმში თითოეულ ნივთს აქვს სურათი, რაოდენობა, ახსნა, გამოყენების წესი, იაფი ალტერნატივა და მაღაზიის ტიპი. ჩაწერე ფასი — ჯამი ზედა ბარათზე დაითვლება.
4. „მაღაზიების მიხედვით" რეჟიმი ნივთებს აჯგუფებს იმის მიხედვით, სად იყიდება — ასე ერთი მაღაზიიდან ყველაფერს ერთად შეიძენ.
5. „მინიმალური და სრული" რეჟიმში ჩანს, რას ამატებს სრული კომპლექტი და რა ღირს სხვაობა.
თუ ბიუჯეტი შეზღუდულია, ფული ჯერ ამაზე დახარჯე: კარგი დუღილისა და შესანახი ჭურჭელი (სწორი ზომის, რომ ღვინო ყოველთვის სავსე ჭურჭელში იყოს), წყლის საკეტები, არეომეტრი და თერმომეტრი, ზუსტი სასწორი და კალიუმის მეტაბისულფიტი. ეს ხუთი რამ ყველაზე მეტ შეცდომას აგაცილებს.
დამჭყლეტი, წნეხი და კორპის ჩასარჭობი ხშირად შეიძლება ნათესავებთან ან მეზობლებთან ერთად შეიძინო ან ითხოვო — მათ წელიწადში მხოლოდ რამდენიმე დღე იყენებ.
მეორადი ბოთლები, მინის ბალონები, წნეხი და დამჭყლეტი სრულიად ვარგისია, თუ კარგად გარეცხავ. ფრთხილად იყავი: პლასტმასის ჭურჭელთან, რომელშიც ზეთი, ქიმიკატი ან უცნობი სითხე ინახებოდა — სუნი არ გავა; ძველ კასრთან, რომელიც მშრალად იდგა ან ძმრის სუნი აქვს; ძველ ქვევრთან, რომელსაც ბზარები აქვს — შეამოწმე წყლით.
ღვინის ინვენტარის სპეციალიზებულ მაღაზიებში ყველაზე ფართო არჩევანია: ჭურჭელი, საზომი ხელსაწყოები, საფუარი, მეტაბისულფიტი, საცობები. აგრო-მაღაზიებში — სეკატორები, ყუთები, ხშირად დამჭყლეტები და გოგირდის ფითილი. სოდა, ლიმონმჟავა, ხელთათმანები — ნებისმიერ სუპერმარკეტსა და სამეურნეო მაღაზიაში. pH-მეტრი, ბუფერები, ტუტე და ინდიკატორი — ლაბორატორიული ინვენტარის მაღაზიებში. ბევრი ნივთი ონლაინ-მაღაზიებშიც იყიდება — ყიდვამდე შეამოწმე, რომ პლასტმასა საკვებისთვისაა განკუთვნილი.
ქვევრი და კასრი ოსტატთან შეუკვეთე — ის მოგცემს რჩევას ზომისა და მოვლის შესახებ.
1. რომელი ხელსაწყოთი არ შეიძლება შაქრიანობის ზუსტად გაზომვა დუღილის დროს?
რეფრაქტომეტრი სინათლის გარდატეხას ზომავს, ალკოჰოლი კი გარდატეხას ზრდის — დუღილის დაწყების შემდეგ ჩვენება არასწორია (საჭიროა კორექცია). არეომეტრი სიმკვრივეს ზომავს და დუღილის მიმდინარეობას სწორად აჩვენებს.
2. რატომ არ შეიძლება ღვინისთვის ალუმინის ან რკინის ჭურჭლის და ძაბრის გამოყენება?
ღვინის pH 3–4-ია და ლითონებს ხსნის. რკინა (> 10 მგ/ლ) და სპილენძი ფენოლებთან და ფოსფატებთან ნალექს და სიმღვრივეს („კასს") წარმოქმნის. გამოიყენე მინა, საკვები პლასტმასა, უჟანგავი ფოლადი, თიხა, ხე.
3. რისთვის სჭირდება ღვინის მეღვინეს ზუსტი სასწორი (0.1 გ)?
40 მგ/ლ SO₂ 20 ლიტრ ღვინოზე = 0.8 გ SO₂ = 1.4 გ კალიუმის მეტაბისულფიტი. სამზარეულოს სასწორის 1 გ ცდომილება აქ 70%-იანი შეცდომაა.
4. რა უნდა ეწეროს პლასტმასის ჭურჭელზე, რომ ღვინისთვის გამოდგეს?
საკვების პლასტმასა სპეციალურად შემოწმებულია, რომ ნივთიერებებს არ გამოყოფს. HDPE და PP მჟავებისა და ალკოჰოლის მიმართ მდგრადია. PVC და უცნობი პლასტმასა ღვინისთვის არ გამოდგება.