თავი II · ყურძნის ქიმია და მოსავალი
რას ზომავს რეფრაქტომეტრი და არეომეტრი, როგორ გადავიყვანოთ ბრიქსი, ოქსლე, ბომე და კუთრი წონა ერთმანეთში, რამდენ ალკოჰოლს მივიღებთ და რამდენი მარცვალი უნდა ავიღოთ, რომ გაზომვას ვენდოთ.
ორივე ხელსაწყო 20 °C-ზეა დაკალიბრებული. რეფრაქტომეტრის კორექცია: 0.075 Brix/°C; არეომეტრის — წყლის სიმკვრივის ტემპერატურული დამოკიდებულებით. ციფრულ რეფრაქტომეტრს ავტომატური კორექციით (ATC) ტემპერატურა 20 °C-ზე დაუყენე.
გამოთვლა მასური ბალანსით (ბრიქსი მასური სიდიდეა): m = V · SG. ბოლო ბარათი აჩვენებს, რამდენით შეცდებოდა უბრალო მოცულობითი „პირსონის კვადრატი".
n = (z·σ/E)². ეს ფორმულა გულისხმობს, რომ მარცვლები ნაკვეთის სხვადასხვა ადგილიდან, შემთხვევითად აიღება — ერთი მტევნის მარცვლები ერთმანეთს ჰგავს და რეალურ სიზუსტეს ამცირებს.
ყურძნის ტკბილი, უპირველეს ყოვლისა, შაქრის წყალხსნარია: ერთ ლიტრ მომწიფებულ ტკბილში 180–260 გრამი შაქარია, ძირითადად გლუკოზა და ფრუქტოზა. ეს შაქარი მომავალი ღვინის ალკოჰოლის ერთადერთი წყაროა, ამიტომ მისი ზუსტი გაზომვა მეღვინის პირველი და ყველაზე მნიშვნელოვანი რიცხვია — ის განსაზღვრავს ღვინის სხეულს, ბალანსს, დუღილის ხანგრძლივობას და ზოგჯერ კანონიერ კატეგორიასაც.
შაქრის პირდაპირ აწონვა ვენახში შეუძლებელია, ამიტომ მას არაპირდაპირ ვზომავთ — ხსნარის ფიზიკური თვისებით. შაქარი ზრდის ხსნარის სიმკვრივეს (ტკბილი წყალზე მძიმეა) და გარდატეხის მაჩვენებელს (სინათლე ტკბილში უფრო მეტად გარდატყდება). პირველს ზომავს არეომეტრი, მეორეს — რეფრაქტომეტრი. ორივე ხელსაწყო სინამდვილეში ზომავს ხსნადი მყარი ნივთიერებების ჯამს, რომლის 90%-ზე მეტი შაქარია, დანარჩენი კი — მჟავები, მინერალები, ფენოლები და აზოტოვანი ნაერთები.
ამ გვერდზე ვისწავლით, რას ზომავს თითოეული სკალა (Brix, ოქსლე, ბომე, კუთრი წონა), როგორ გადავიყვანოთ ისინი ერთმანეთში, რატომ სჭირდება გაზომვას ტემპერატურის კორექცია, როგორ ვიწინასწარმეტყველოთ ალკოჰოლი და რამდენი მარცვალი უნდა ავიღოთ, რომ გაზომვას ვენდოთ.
ტკბილის სიმკვრივის გაზომვა XVIII საუკუნეში დაიწყო. 1768 წელს ფრანგმა ქიმიკოსმა ანტუან ბომემ შექმნა არეომეტრის სკალა, რომელიც საფრანგეთში დღემდე გამოიყენება — მისი მოხერხებულობა ისაა, რომ ბომეს გრადუსი დაახლოებით ემთხვევა მომავალი ღვინის ალკოჰოლის პროცენტს. 1830-იან წლებში გერმანელმა ფერდინანდ ოქსლემ შემოიღო სკალა, რომელიც უბრალოდ აჩვენებს, რამდენი გრამით მძიმეა ლიტრი ტკბილი ლიტრ წყალზე; ოქსლეს გრადუსები დღემდე გერმანული და შვეიცარული ღვინის კანონმდებლობის საფუძველია.
1843 წელს ბოჰემიელმა კარლ ბალინგმა შეადგინა ცხრილები, რომლებიც საქაროზის ხსნარის სიმკვრივეს მის მასურ პროცენტს უკავშირებდა; 1854 წელს ადოლფ ბრიქსმა ეს ცხრილები დააზუსტა. ასე გაჩნდა ბრიქსის სკალა — გრამი საქაროზა 100 გრამ ხსნარში — რომელიც დღეს მსოფლიოში ყველაზე გავრცელებულია. XX საუკუნეში ხელის რეფრაქტომეტრმა, რომელსაც მხოლოდ რამდენიმე წვეთი წვენი სჭირდება, არეომეტრი ვენახიდან თითქმის სრულად განდევნა; ქართულ პრაქტიკაში მისი ჩვენება „შაქრიანობის პროცენტად" მოიხსენიება.
შაქრის ალკოჰოლად გარდაქმნის რაოდენობრივი კანონი 1815 წელს ჟოზეფ გეი-ლუსაკმა ჩამოაყალიბა, ხოლო ლუი პასტერმა 1850-60-იან წლებში აჩვენა, რომ რეალური დუღილი ამ თეორიულ განტოლებას მთლიანად არ მიჰყვება — შაქრის ნაწილი საფუვრის ბიომასაზე, გლიცერინსა და სხვა თანაპროდუქტებზე იხარჯება.
მწიფე ყურძნის შაქრების 98–99% გლუკოზა და ფრუქტოზაა, დაახლოებით თანაბარი რაოდენობით. ფოთოლში ფოტოსინთეზით წარმოქმნილი საქაროზა ფლოემით მარცვალში გადაიტანება, სადაც ფერმენტი ინვერტაზა მას გლუკოზად და ფრუქტოზად შლის; ამიტომ საქაროზა მწიფე Vitis vinifera-ს ყურძენში მხოლოდ კვალის სახითაა (ჰიბრიდულ ჯიშებში მეტია). ფერის შეცვლის ფაზასთან გლუკოზა ოდნავ ჭარბობს, სრული სიმწიფისას თანაფარდობა გლუკოზა/ფრუქტოზა დაახლოებით 0.9–1.0-ს უტოლდება, გადამწიფებულ ყურძენში კი ფრუქტოზა ჭარბობს.
ეს მნიშვნელოვანია ორი მიზეზით. პირველი — ფრუქტოზა გლუკოზაზე თითქმის ორჯერ უფრო ტკბილია, ამიტომ ნახევრად ტკბილი ღვინის აღქმული სიტკბო ნარჩენი შაქრის შემადგენლობაზეა დამოკიდებული. მეორე — საფუვარი გლუკოზას უპირატესად მოიხმარს, ამიტომ დუღილის ბოლოს დარჩენილი შაქარი ძირითადად ფრუქტოზაა; ეს ხსნის, რატომ შეიძლება ბოლომდე ვერ დადუღებული ღვინო შაქრის მცირე რაოდენობითაც შესამჩნევად ტკბილი იყოს.
არეომეტრი არქიმედეს კანონს ეყრდნობა: ტივტივა ხსნარში იქამდე იძირება, სანამ მის მიერ გამოდევნილი სითხის წონა მის საკუთარ წონას არ გაუტოლდება. რაც უფრო მკვრივია ტკბილი, მით ნაკლებად იძირება ხელსაწყო, და ყელზე დატანილი სკალა უშუალოდ კუთრ წონას (ფარდობით სიმკვრივეს) ან ოქსლეს, ბომეს ან ბრიქსის გრადუსს აჩვენებს. არეომეტრს 100–250 მლ ტკბილი სჭირდება, სინჯი სუფთა უნდა იყოს (ნაწილაკები და აირის ბუშტები შედეგს ამახინჯებს), და ხელსაწყო კონკრეტულ ტემპერატურაზეა დაკალიბრებული — ჩვეულებრივ 20 °C-ზე.
რეფრაქტომეტრი ზომავს გარდატეხის მაჩვენებელს $n$ — რამდენად შენელდება სინათლე ხსნარში. სუფთა წყლისთვის $n_D = 1.3330$, 20%-იანი საქაროზის ხსნარისთვის კი დაახლოებით 1.3639. ხელსაწყოს სკალა საქაროზის ხსნარებზეა დაკალიბრებული და პირდაპირ ბრიქსს აჩვენებს. მისი უპირატესობა ისაა, რომ რამდენიმე წვეთი საკმარისია; ნაკლი — ტემპერატურისადმი მგრძნობელობა და ის, რომ დუღილის დაწყების შემდეგ ალკოჰოლი ჩვენებას ამახინჯებს, ამიტომ მადუღარ ტკბილში რეფრაქტომეტრი აღარ გამოდგება — იქ მხოლოდ არეომეტრი.
ტემპერატურის კორექცია. არეომეტრი თბილ ტკბილში ზედმეტად იძირება (სითხე ფართოვდება და სიმკვრივე მცირდება) და შაქრიანობას ამცირებს; რეფრაქტომეტრიც თბილ სინჯზე დაბალ შედეგს აჩვენებს — დაახლოებით 0.07–0.08 Brix ყოველ გრადუსზე 20 °C-ის ზემოთ. ცხელ რთველის დღეს, 30 °C-იან სინჯზე, კორექციის გარეშე შედეგი თითქმის ერთი ბრიქსით შეცდომილია. თანამედროვე ციფრული რეფრაქტომეტრები კორექციას ავტომატურად აკეთებენ (ATC).
ბრიქსის განმარტება — საქაროზის მასური წილი პროცენტებში: $B = 100 \cdot m_{\text{შაქარი}} / m_{\text{ხსნარი}}$.
ბრიქსისა და კუთრი წონის კავშირი (20 °C, საქაროზის ხსნარების ცხრილებზე მორგებული მიახლოება):
$$SG = 1 + \frac{B}{258.6 - 0.8796\,B}, \qquad B = \frac{258.6\,(SG-1)}{1 + 0.8796\,(SG-1)}$$
ოქსლე და ბომე უშუალოდ კუთრი წონიდან: $°Oe = 1000\,(SG - 1)$, $°Bé = 145\,(1 - 1/SG)$.
შაქრის კონცენტრაცია ლიტრში: ხსნადი მყარი ნივთიერებების მასა ერთ ლიტრში $10 \cdot B \cdot SG$ გრამია, საიდანაც შაქარი დაახლოებით 90%-ია: $S \approx 10\,B\,SG\,(1 - f_{ns})$, სადაც $f_{ns} \approx 0.10$ არაშაქრების წილია (მჟავები, მინერალები, ფენოლები). 22 Brix-ის ტკბილისთვის $SG \approx 1.092$ და $S \approx 216$ გ/ლ.
ალკოჰოლური დუღილის სტექიომეტრია (გეი-ლუსაკი): $C_6H_{12}O_6 \rightarrow 2\,C_2H_5OH + 2\,CO_2$. 180 გ ჰექსოზიდან თეორიულად 92 გ ეთანოლი წარმოიქმნება (მასით 51.1%). ერთი მოცულობითი პროცენტი ალკოჰოლი ლიტრში 7.89 გ ეთანოლია, ამიტომ თეორიულად მას 15.4 გ/ლ შაქარი სჭირდება. რეალურად შაქრის 5–10% საფუვრის ბიომასაზე, გლიცერინზე (4–5 გ/ლ), სუქცინმჟავაზე და სხვა თანაპროდუქტებზე იხარჯება, ნაწილი ეთანოლისა კი CO₂-თან ერთად ორთქლდება. ამიტომ პრაქტიკული კოეფიციენტი 16.5–18 გ/ლ-ია; ევროკავშირის კანონმდებლობით პოტენციური ალკოჰოლი 16.83 გ/ლ-ზე ითვლება:
$$PA\,(\%\,\text{მოც.}) = \frac{S\,(\text{გ/ლ})}{16.83}$$
ორი ტკბილის შერევა. ბრიქსი მასური სიდიდეა, ამიტომ ზუსტი ბალანსი მასით იწერება: $m_A B_A + m_B B_B = (m_A + m_B)\,B_T$, სადაც $m = V \cdot SG$. აქედან საჭირო მეორე ტკბილის მასა $m_B = m_A\,(B_T - B_A)/(B_B - B_T)$. ეს არის ცნობილი „პირსონის კვადრატი", ჩაწერილი ფიზიკურად კორექტული ფორმით.
სინჯის ზომა. ცალკეულ მარცვლებს შორის შაქრიანობა მნიშვნელოვნად განსხვავდება (სტანდარტული გადახრა $\sigma \approx 1.5–2.5$ Brix). $n$ მარცვლის საშუალოს სტანდარტული ცდომილება $\sigma/\sqrt{n}$-ია, ამიტომ სასურველი სიზუსტის $E$ მისაღწევად 95%-იანი სანდოობით საჭიროა
$$n = \left(\frac{1.96\,\sigma}{E}\right)^2$$
მარცვალი. $\sigma = 2$ Brix-ისა და $E = \pm 0.3$ Brix-ისთვის ეს დაახლოებით 170 მარცვალია — სწორედ აქედან მოდის პრაქტიკული წესი „200 მარცვალი".
| სიდიდე | აღნიშვნა | ერთეული | ტიპური მნიშვნელობა რთველისას |
|---|---|---|---|
| შაქრიანობა (ბრიქსი) | B | °Brix (გ/100 გ) | 18 – 26 |
| კუთრი წონა (ფარდობითი სიმკვრივე) | SG | — | 1.074 – 1.110 |
| ოქსლეს გრადუსი | °Oe | — | 74 – 110 |
| ბომეს გრადუსი | °Bé | — | 10 – 14.4 |
| შაქრის კონცენტრაცია | S | გ/ლ | 175 – 260 |
| პოტენციური ალკოჰოლი | PA | % მოც. | 10.3 – 15.4 |
| გარდატეხის მაჩვენებელი | $n_D$ | — | 1.360 – 1.375 |
| გლუკოზა / ფრუქტოზა | G/F | — | 0.9 – 1.0 |
| შაქრის ხარჯი 1% ალკოჰოლზე | — | გ/ლ | 16.5 – 18 (კანონით 16.83) |
| მარცვლებს შორის გაბნევა | σ | °Brix | 1.5 – 2.5 |
| Brix | კუთრი წონა | ოქსლე | ბომე | შაქარი (გ/ლ) | PA (% მოც.) |
|---|---|---|---|---|---|
| 18 | 1.074 | 74 | 10.0 | 174 | 10.3 |
| 20 | 1.083 | 83 | 11.1 | 195 | 11.6 |
| 21 | 1.088 | 88 | 11.7 | 206 | 12.2 |
| 22 | 1.092 | 92 | 12.2 | 216 | 12.8 |
| 24 | 1.101 | 101 | 13.3 | 238 | 14.1 |
| 26 | 1.110 | 110 | 14.4 | 260 | 15.4 |
შაქრიანობა თავი I-ის „სიმწიფის დინამიკის" გვერდის მთავარი ცვლადია — იქ ის დროში იცვლება, აქ კი ერთ მომენტში ვზომავთ და ვაანალიზებთ. მომდევნო გვერდი, „მჟავები, pH და ბუფერული სისტემა", შაქრიანობის მეორე ნახევარია: შაქრისა და საერთო მჟავიანობის (ტიტრირებადი მჟავიანობის) ბალანსი განსაზღვრავს ღვინის სტილს. „რთველი და ტკბილის გამოსავალი" აჩვენებს, როგორ იცვლება შაქრიანობა თვითნადენსა და ნაწნეხ წვენს შორის.
თავი III-ში (ალკოჰოლური დუღილი) აქ გამოთვლილი შაქრის კონცენტრაცია დუღილის კინეტიკის საწყისი პირობაა, ხოლო არეომეტრი — დუღილის მიმდინარეობის კონტროლის მთავარი ინსტრუმენტი. იქვე განვიხილავთ შაქრიანობის კორექციას (შაპტალიზაციას) და იმას, თუ რატომ შეიძლება ძალიან მაღალმა შაქრიანობამ დუღილი შეაჩეროს.
ქართულ მარანში შაქრიანობას ტრადიციულად რეფრაქტომეტრით ზომავენ ვენახში, ხოლო ქვევრში ჩასხმის შემდეგ — არეომეტრით, რადგან ჭაჭასთან ერთად მადუღარ ტკბილში რეფრაქტომეტრი არასანდოა. დაცული წარმოშობის ადგილის დასახელების (PDO) ღვინოების ტექნიკური პირობები ყურძნის მინიმალურ შაქრიანობასაც ითვალისწინებს, ამიტომ ზუსტი, ტემპერატურაზე კორექტირებული გაზომვა კანონიერი მოთხოვნაცაა.
ნახევრად ტკბილი ბუნებრივი ღვინოებისთვის (ხვანჭკარა, ქინძმარაული, ტვიში) შაქრიანობა განსაკუთრებით კრიტიკულია: ყურძენი მაღალი შაქრიანობით იკრიფება, დუღილი კი ნარჩენი შაქრის შენარჩუნებით ჩერდება. აქ მეღვინეს წინასწარ სჭირდება იმის გამოთვლა, რა ალკოჰოლსა და რა ნარჩენ შაქარს მიიღებს — სწორედ ამ გვერდის კალკულატორით.
| ტერმინი | განმარტება |
|---|---|
| ტკბილი | დაჭყლეტილი ყურძნის წვენი დუღილამდე |
| ბრიქსი (°Brix) | საქაროზის გრამები 100 გრამ ხსნარში; ქართულ პრაქტიკაში „შაქრიანობის პროცენტი" |
| კუთრი წონა (ფარდობითი სიმკვრივე) | ტკბილის სიმკვრივის ფარდობა იმავე ტემპერატურის წყლის სიმკვრივესთან |
| ოქსლეს გრადუსი | რამდენი გრამით მძიმეა ლიტრი ტკბილი ლიტრ წყალზე |
| ბომეს გრადუსი | არეომეტრის სკალა, რომელიც დაახლოებით პოტენციურ ალკოჰოლს ემთხვევა |
| არეომეტრი | ტივტივა ხელსაწყო, რომელიც სიმკვრივეს არქიმედეს კანონით ზომავს |
| რეფრაქტომეტრი | ხელსაწყო, რომელიც გარდატეხის მაჩვენებლით ზომავს ხსნადი ნივთიერებების რაოდენობას |
| ხსნადი მყარი ნივთიერებები | ტკბილში გახსნილი ყველა მყარი ნაერთი (შაქრები, მჟავები, მინერალები, ფენოლები) |
| ინვერტაზა | ფერმენტი, რომელიც საქაროზას გლუკოზად და ფრუქტოზად შლის |
| პოტენციური ალკოჰოლი | ალკოჰოლი, რომელიც მიიღება ტკბილის მთელი შაქრის დადუღებით |
| ტემპერატურის კორექცია | გაზომვის შესწორება სტანდარტულ (20 °C) ტემპერატურაზე |
| პირსონის კვადრატი | ორი ხსნარის შერევის პროპორციის გამოთვლის მეთოდი სამიზნე კონცენტრაციისთვის |
რქაწითელის რთველია, თბილი სექტემბრის შუადღე. ვენახში აღებულმა 200 მარცვლის სინჯმა რეფრაქტომეტრზე 21.0 Brix აჩვენა, სინჯის ტემპერატურა კი 28 °C იყო. კალკულატორი ტემპერატურას ასწორებს: 8 გრადუსი × 0.075 ≈ +0.6, ანუ რეალური შაქრიანობა 21.6 Brix-ია — სხვაობა, რომელიც ქვევრის ღვინისთვის დაგეგმილ სტილს ცვლის. 21.6 Brix-ს შეესაბამება კუთრი წონა 1.090, ოქსლე 90 და დაახლოებით 212 გ/ლ შაქარი; ევროპული კოეფიციენტით პოტენციური ალკოჰოლი 12.6%-ია, რეალური დუღილის ხარჯის (17.5 გ/ლ) გათვალისწინებით კი — 12.1%. მეღვინეს ორი ნაკვეთი აქვს: 5000 ლიტრი ამ ტკბილისა და 1500 ლიტრი გვიან მოკრეფილი, 24.5 Brix-იანი. სურს ერთიანი ტკბილი 22.2 Brix-ით. შერევის რეჟიმი მასურ ბალანსს ითვლის და აჩვენებს, რომ ამისთვის მეორე ტკბილიდან დაახლოებით 1290 ლიტრია საჭირო, ხოლო მთელი 1500 ლიტრის დამატება ნარევს 22.3 Brix-ს მისცემს — ანუ მთელი მეორე ნაკვეთის გამოყენება სტილს არ დაარღვევს. (22.5 Brix-ისთვის 1500 ლიტრი აღარ კმარა — დაახლოებით 2220 ლიტრი დასჭირდებოდა.) ბოლოს სინჯის ზომის რეჟიმი ადასტურებს, რომ 200 მარცვალი $\sigma = 2$-ისას ±0.28 Brix სიზუსტეს იძლევა — საკმარისს ამ გადაწყვეტილებისთვის.
1. გახსენი „კალკულატორი", რეჟიმი „ერთეულები და ალკოჰოლი". აირჩიე ხელსაწყო (რეფრაქტომეტრი ან არეომეტრი), შეიყვანე ჩვენება და სინჯის ტემპერატურა.
2. დააჭირე „გამოთვლა". ბარათებში ნახავ კორექტირებულ შაქრიანობას ყველა სკალაზე — Brix, კუთრი წონა, ოქსლე, ბომე — და შაქრის კონცენტრაციას გრამებში ლიტრზე.
3. ქვედა ბარათი გაჩვენებს პოტენციურ ალკოჰოლს ორი კოეფიციენტით: კანონიერით (16.83 გ/ლ) და რეალური დუღილის ხარჯით (ნაგულისხმევად 17.5 გ/ლ). რეალური ღვინო ჩვეულებრივ ამ ორ რიცხვს შორის აღმოჩნდება.
4. თუ ორი ნაკვეთის ან ორი ქვევრის ტკბილის გაერთიანება გინდა, გადადი რეჟიმზე „ტკბილების შერევა" და შეიყვანე ორივეს შაქრიანობა, მოცულობა და სასურველი შაქრიანობა.
5. რეჟიმი „სინჯის ზომა" გეუბნება, რამდენი მარცვალი უნდა აიღო, რომ შედეგს ენდო. წესი მარტივია: ოთხჯერ მეტი მარცვალი სიზუსტეს ორჯერ აუმჯობესებს.
1. ტემპერატურის კორექცია რეფრაქტომეტრისთვის წრფივია (0.075 Brix/°C, ICUMSA-ს ცხრილების საშუალო 15–25 Brix დიაპაზონში); არეომეტრისთვის კი წყლის სიმკვრივის ტემპერატურული დამოკიდებულებით ითვლება. 10–30 °C-ის ფარგლებს გარეთ ორივე მიახლოება უარესდება — სინჯი ჯობს ჯერ 20 °C-მდე მიიყვანო.
2. რეფრაქტომეტრი საქაროზაზეა დაკალიბრებული; ტკბილის არაშაქრები (მჟავები, მინერალები) ჩვენებას ზრდის, ამიტომ Brix შაქრის რეალურ შემცველობას ოდნავ აჭარბებს. კალკულატორის პარამეტრი „არაშაქრების წილი" (ნაგულისხმევად 10%) ამას ასწორებს; მაღალმჟავიან ან ბოტრიტისით დაზიანებულ ყურძენზე ის 12–15%-მდე გაზარდე.
3. დუღილის დაწყების შემდეგ რეფრაქტომეტრი აღარ გამოდგება: ეთანოლის გარდატეხის მაჩვენებელი შაქრისაზე მაღალია, ამიტომ ჩვენება რეალურ შაქარს ბევრად აჭარბებს. მადუღარ ტკბილში მხოლოდ არეომეტრი ან ლაბორატორიული ანალიზი გამოიყენე.
4. შერევისას მასური ბალანსი მოცულობითზე ზუსტია, რადგან ბრიქსი მასური სიდიდეა. 2 Brix-ზე ნაკლები სხვაობისას განსხვავება უმნიშვნელოა, 5 Brix-ზე მეტისას კი რამდენიმე ათეულ ლიტრს აღწევს დიდ მოცულობებზე.
5. მარცვლებს შორის სტანდარტული გადახრა ნაკვეთზეა დამოკიდებული: ერთგვაროვან ნაკვეთზე 1.5 Brix-მდე ეცემა, არათანაბრად მომწიფებულზე (მზიანი და ჩრდილიანი მტევნები, ფერდობის ზედა და ქვედა ნაწილი) 3 Brix-ს აჭარბებს. თუ σ არ იცი, ერთხელ 20–30 ცალკეული მარცვალი გაზომე და კალკულატორში ფაქტობრივი გაბნევა შეიყვანე.
1. რატომ არ გამოდგება რეფრაქტომეტრი მადუღარ ტკბილში?
ეთანოლის გარდატეხის მაჩვენებელი შაქრისაზე მაღალია, ამიტომ დუღილის შემდეგ რეფრაქტომეტრი შაქარს ბევრად მეტს აჩვენებს, ვიდრე რეალურადაა. მადუღარ ტკბილში არეომეტრი გამოიყენება.
2. რეფრაქტომეტრმა 30 °C-იან სინჯზე 21.0 Brix აჩვენა. დაახლოებით რამდენია რეალური შაქრიანობა?
თბილი სინჯი დაბალ ჩვენებას იძლევა; კორექცია ≈ 0.075 × (30 − 20) ≈ +0.75 Brix.
3. თეორიულად რამდენი გრამი შაქარია საჭირო 1% მოც. ალკოჰოლისთვის ერთ ლიტრში?
1% მოც. = 7.89 გ/ლ ეთანოლი; შაქრის 51.1% ეთანოლად გადადის, ამიტომ 7.89 / 0.511 ≈ 15.4 გ/ლ. რეალურად 16.5–18 გ/ლ სჭირდება დანაკარგების გამო.
4. ±0.3 Brix სიზუსტისთვის 50 მარცვალი არ კმარა. რამდენჯერ უნდა გაიზარდოს სინჯი, რომ ცდომილება ორჯერ შემცირდეს?
ცდომილება 1/√n-ის პროპორციულია, ამიტომ მისი განახევრებისთვის მარცვლების რაოდენობა ოთხჯერ უნდა გაიზარდოს.