თავი I · ვაზი და ტერუარი
შაქარი, მჟავები, pH და ფენოლები ფერის შეცვლის ფაზიდან რთველამდე — როგორ იცვლება მარცვლის შემადგენლობა სითბოს გავლენით და როდის იხსნება მოსავლის აღების ოპტიმალური ფანჯარა.
ნახევრად ემპირიული მოდელი: შაქარი — ლოგისტიკური ფუნქცია დაგროვილ სითბოზე, ვაშლმჟავა — Q₁₀-კინეტიკა, ანთოციანები — ტემპერატურული ოპტიმუმით. თარიღები ±1–2 კვირის სიზუსტისაა; საბოლოო გადაწყვეტილება საველე სინჯებით მიიღება.
ტკბილის შემადგენლობა
ადგილი, ჯიში და სტილის კრიტერიუმები აღებულია „სიმწიფის მრუდების" რეჟიმიდან:
სცენარები ანომალიას ემატება ნორმალურ წელს და არა პირველ რეჟიმში არჩეულ ანომალიას. +3 °C დაახლოებით შეესაბამება საუკუნის მეორე ნახევრის მაღალი ემისიის კლიმატურ პროგნოზებს რეგიონისთვის.
| სცენარი | ფერის შეცვლა | Brix მინ. მიღწევა | TA მაშინ | pH მაშინ | ფენოლური მაშინ | მოსავლის ფანჯარა |
|---|
| თარიღი | Brix | TA | pH |
|---|
TA — გ/ლ ღვინომჟავას ეკვივალენტში. ცარიელი TA ან pH დასაშვებია — ის უბრალოდ არ მონაწილეობს შესაბამის ტრენდში. ნიმუშად შევსებულია საფერავის სინჯების სერია.
| თარიღი | Brix | °Oe | °Bé | PA % | TA | pH | B/TA | pH²·B |
|---|
ყურძნის მარცვალი ზაფხულის განმავლობაში ორ სრულიად განსხვავებულ ცხოვრებას ცხოვრობს. ფერის შეცვლის ფაზამდე ის მწვანე, მაგარი და მჟავეა — ფოთლის მსგავსად ფოტოსინთეზს ეწევა და მჟავებს აგროვებს. ფერის შეცვლის ფაზაში ყველაფერი რამდენიმე დღეში იცვლება: მარცვალი რბილდება, კანი ფერს იცვლის, ფლოემით შიგნით შაქარი ჩქარი ნაკადით შემოდის, მჟავები კი, პირიქით, „იწვება". სიმწიფე არის ის მომენტი, როცა ეს პროცესები ჩვენთვის სასურველ ბალანსს მიაღწევს.
პრობლემა ისაა, რომ „მწიფე" ერთი რიცხვით არ იზომება. შაქრიანობა განსაზღვრავს მომავალი ღვინის ალკოჰოლს; მჟავიანობა და pH — სიახლეს, მიკრობიოლოგიურ სტაბილურობას და SO₂-ის ეფექტურობას; ფენოლები — ფერს, ტანინის სტრუქტურას და, ქვევრის ღვინისთვის, მთელ ხასიათს; არომატული ნაერთები — ჯიშის იდენტობას. ეს პროცესები სხვადასხვა სიჩქარით მიმდინარეობს და სხვადასხვაგვარად რეაგირებს სითბოზე. ამიტომ ერთსა და იმავე ვენახში ცხელ წელს შაქარი შეიძლება ფენოლებზე ბევრად ადრე „მომწიფდეს", გრილ წელს კი — პირიქით, ფენოლები მზადაა, შაქარი კი ჯერ არ არის საკმარისი.
ტექნოლოგიური სიმწიფე ეწოდება მომენტს, როცა შაქარი და მჟავიანობა ღვინის სასურველ სტილს შეესაბამება. ფენოლური სიმწიფე — როცა კანის ანთოციანები მაქსიმუმთან ახლოსაა და წიპწის ტანინები „დამწიფდა" (ნაკლებად მკვეთრი და მწარე გახდა). მოსავლის აღების ოპტიმალური ფანჯარა ამ ორის თანაკვეთაა — და ამ გვერდის კალკულატორი სწორედ ამ ფანჯრის პოვნას ემსახურება.
მოსავლის აღების ვადას საუკუნეების განმავლობაში გემოთი, მარცვლის ფერითა და წიპწის შეფერილობით განსაზღვრავდნენ — ქართულ რთველს ტრადიციულად ოჯახისა და სოფლის ხანგრძლივი გამოცდილება წყვეტდა. რაოდენობრივი გაზომვა XIX საუკუნეში დაიწყო: ფერდინანდ ოქსლემ 1830-იან წლებში შექმნა ჰიდრომეტრი, რომელიც ტკბილის სიმკვრივეს ზომავდა (ოქსლეს გრადუსები დღემდე გამოიყენება გერმანიასა და შვეიცარიაში); ადოლფ ბრიქსმა შაქრის ხსნარებისთვის შექმნა სკალა, რომელიც დღეს მსოფლიოს ყველაზე გავრცელებული ერთეულია; ფრანგულ პრაქტიკაში ბომეს სკალა დამკვიდრდა.
XX საუკუნის მეორე ნახევარში ავსტრალიელმა ფიზიოლოგმა ბრაიან კუმბიმ აღწერა მარცვლის ზრდის ორმაგი სიგმოიდური მრუდი და ფერის შეცვლის ფაზა, როგორც მკვეთრი ფიზიოლოგიური გადართვა. 1960-70-იან წლებში ჰანს რუფნერისა და სხვათა კვლევებმა აჩვენა, რომ ვაშლმჟავას დაშლა მარცვალში სუნთქვის პროცესია და ტემპერატურაზეა დამოკიდებული — აქედან გაჩნდა ახსნა, თუ რატომ არის თბილი რეგიონის ყურძენი ნაკლებად მჟავე. 1990-იან წლებში ბორდოს უნივერსიტეტში ივ გლორიმ შეიმუშავა ფენოლური სიმწიფის ანალიზის მეთოდი (ანთოციანების ექსტრაქცია pH 1-სა და pH 3.2-ზე), რამაც „ფენოლური სიმწიფის" ცნება ლაბორატორიულად გაზომვადი გახადა.
მარცვლის ზრდა ყვავილობიდან მოსავლამდე ორმაგ სიგმოიდურ მრუდს მიჰყვება. პირველი ფაზა (ყვავილობიდან დაახლოებით 45–60 დღე) — უჯრედების დაყოფა და გაზრდა; მარცვალი მწვანეა, ინტენსიურად აგროვებს ღვინომჟავასა და ვაშლმჟავას, ასევე ჰიდროქსიდარიჩინმჟავებს და წიპწის ტანინებს. მეორე ფაზა — „ლაგ-ფაზა", რამდენიმედღიანი ან რამდენიმეკვირიანი შენელება, როცა წიპწა ფორმირდება და მარცვლის ზომა თითქმის არ იცვლება.
მესამე ფაზა იწყება ფერის შეცვლის ფაზით. ამ დროს ქსილემური წყლის მიწოდება მკვეთრად მცირდება და მარცვალი ძირითადად ფლოემით იკვებება, რომლითაც საქაროზა შემოდის; ინვერტაზა მას გლუკოზად და ფრუქტოზად შლის, დაახლოებით 1:1 თანაფარდობით. მარცვლის მოცულობა თითქმის ორმაგდება, შაქრიანობა 4–5 Brix-იდან 20–25 Brix-მდე იზრდება, წითელ ჯიშებში კანში ანთოციანები გროვდება. გვიან სიმწიფეზე ზოგიერთ ჯიშში ფლოემის ნაკადი წყდება და შაქრიანობის ზრდა მხოლოდ დეჰიდრატაციის (მარცვლის შეჭმუჭნის) ხარჯზე გრძელდება.
ამ გვერდის მოდელი ნახევრად ემპირიულია: ის ბიოქიმიური პროცესების ცნობილ კანონზომიერებებს იყენებს, პარამეტრები კი ლიტერატურის ტიპურ მნიშვნელობებზეა მორგებული. ფერის შეცვლის ფაზა დგება, როცა დაგროვებული გრადუს-დღეები ჯიშის სიმწიფის ზღვრის დაახლოებით 62%-ს მიაღწევს: $G_v = 0.62\,G_{th}$.
შაქრის დაგროვება ფერის შეცვლის ფაზის შემდეგ ლოგისტიკური (S-ის ფორმის) ფუნქციით აღიწერება, რომლის არგუმენტი დაგროვილი სითბოა და არა კალენდარული დრო:
$$B(G) = B_0 + (B_{max} - B_0)\,\frac{L(G) - L(G_v)}{1 - L(G_v)}, \qquad L(G) = \frac{1}{1 + e^{-k(G - G_{50})}}$$
სადაც $B_0 \approx 5$ Brix (ფერის შეცვლის მომენტი), $B_{max}$ ჯიშის შაქრიანობის პოტენციალია (20–27 Brix), $G_{50}$ — დაგროვების შუა წერტილი, $k$ კი ისეა შერჩეული, რომ ჯიშის სითბოს ზღვარზე ($G_{th}$) ლოგისტიკური ფუნქცია მაქსიმუმის 90%-ს აღწევდეს.
ვაშლმჟავას დაშლა პირველი რიგის რეაქციაა, რომლის სიჩქარე ტემპერატურაზე $Q_{10}$-კანონით არის დამოკიდებული:
$$\frac{dM}{dt} = -r_{20}\,Q_{10}^{(T - 20)/10}\,M, \qquad Q_{10} \approx 2$$
$Q_{10} = 2$ ნიშნავს, რომ ყოველი 10 °C-ით დათბობა დაშლის სიჩქარეს აორმაგებს. სწორედ ეს არის მიზეზი, რის გამოც ცხელ წელს ყურძენი მჟავიანობას ბევრად სწრაფად კარგავს — თუნდაც შაქრიანობა იგივე იყოს. ღვინომჟავა მარცვალში მეტაბოლურად სტაბილურია და მისი კონცენტრაცია მხოლოდ მარცვლის ზრდით განზავდება. ტიტრირებადი მჟავიანობა ღვინომჟავას ეკვივალენტში: $TA = T + 1.119\,M$ (კოეფიციენტი 1.119 = 150/134, ღვინომჟავისა და ვაშლმჟავის მოლური მასების ფარდობა).
pH-სა და ტიტრირებად მჟავიანობას შორის ემპირიული კავშირი (კალიუმის საშუალო შემცველობისთვის): $pH \approx 4.39 - 1.144\,\log_{10} TA$. რეალურად pH-ზე კალიუმიც ძლიერ მოქმედებს — კალიუმით მდიდარ ნიადაგზე pH უფრო მაღალია იმავე TA-ს პირობებში.
ანთოციანების სინთეზი ტემპერატურის მიმართ ოპტიმუმიანი პროცესია (ოპტიმუმი დაახლოებით 20 °C საშუალო ტემპერატურაზე), რომელიც ითრგუნება, როცა დღის მაქსიმუმი 30 °C-ს აჭარბებს, და ძლიერდება დიდი დღე-ღამური ტემპერატურის რყევისას:
$$\frac{dA}{dt} = k_A\,f(T)\,g(\Delta T)\,(A_{max} - A), \qquad f(T) = e^{-\left(\frac{\bar{T} - 20}{8}\right)^2}$$
ტკბილის სიმკვრივის ერთეულებს შორის გადაყვანა: $SG = 1 + \frac{B}{258.6 - 0.8796\,B}$; ოქსლე: $°Oe = 1000\,(SG - 1)$; ბომე: $°Bé = 145\,(1 - 1/SG)$. პოტენციური ალკოჰოლი: ევროკავშირის შეთანხმებით 16.83 გ/ლ შაქარი იძლევა 1% მოც. ალკოჰოლს; ტკბილში შაქრის კონცენტრაცია მიახლოებით $S \approx 9\,B\,SG$ გ/ლ (ხსნადი მყარი ნივთიერებების დაახლოებით 90% დუღებადი შაქარია).
| სიდიდე | აღნიშვნა | ერთეული | ტიპური მნიშვნელობა მოსავლისას |
|---|---|---|---|
| შაქრიანობა (ბრიქსი) | B | °Brix (გ/100 გ) | 19 – 25 |
| ოქსლეს გრადუსი | °Oe | — | 80 – 110 |
| ბომეს გრადუსი | °Bé | — | 10.5 – 14 |
| პოტენციური ალკოჰოლი | PA | % მოც. | 11 – 14.5 |
| ტიტრირებადი მჟავიანობა | TA | გ/ლ (ღვინომჟავა) | 5 – 9 |
| pH | pH | — | 3.1 – 3.7 |
| ვაშლმჟავა | M | გ/ლ | 1 – 5 |
| ღვინომჟავა | T | გ/ლ | 4 – 7 |
| ანთოციანები (წითელი ჯიშები) | A | მგ/კგ მარცვალი | 500 – 2000 |
| შაქარი/მჟავიანობის ფარდობა | B/TA | — | 2.5 – 4 |
| სიმწიფის ინდექსი | $pH^2 \cdot B$ | — | 200 (თეთრი) – 260 (წითელი) |
შაქრიანობისა და მჟავიანობის ფარდობა (B/TA) უძველესი ინდექსია: ის იზრდება სიმწიფესთან ერთად და ერთ რიცხვში აერთიანებს შაქრის ზრდასა და მჟავის კლებას. მისი ნაკლი ისაა, რომ ერთსა და იმავე ფარდობას ძალიან განსხვავებული ტკბილი შეესაბამება — მაგალითად, 20 Brix / 7 გ/ლ და 24 Brix / 8.4 გ/ლ.
უფრო ინფორმატიული ინდექსია $pH^2 \cdot B$ (კუმბი და თანაავტორები, 1980), რადგან pH უკეთ ასახავს ღვინის ქიმიურ ქცევას, ვიდრე TA. ზოგადი ორიენტირი: დაახლოებით 200 თეთრი ღვინისთვის, დაახლოებით 260 წითელისთვის. ეს რიცხვები სახელმძღვანელოა და არა კანონი — კონკრეტული სტილი, ჯიში და ტექნოლოგია მათ ცვლის.
| ღვინის სტილი | Brix | TA (გ/ლ) | pH | ფენოლური სიმწიფე |
|---|---|---|---|---|
| შუშხუნა ღვინის ბაზა | 17 – 19.5 | ≥ 8 | ≤ 3.25 | არ არის კრიტიკული |
| მშრალი თეთრი (ევროპული) | 20 – 22.5 | ≥ 6 | ≤ 3.4 | არ არის კრიტიკული |
| ქვევრის ქარვისფერი | 21 – 23.5 | ≥ 5 | ≤ 3.6 | წიპწის სიმწიფე ≥ 70% |
| მშრალი წითელი | 22 – 25 | ≥ 5 | ≤ 3.7 | ≥ 80% |
| ნახევრად ტკბილი ბუნებრივი | 24 – 28 | ≥ 6 | ≤ 3.6 | ≥ 80% |
ნებისმიერი მოდელი მხოლოდ პროგნოზია — საბოლოო გადაწყვეტილებას საველე სინჯი იღებს. სტანდარტული პრაქტიკა: ფერის შეცვლის ფაზიდან 2–3 კვირის შემდეგ კვირაში ერთხელ, მოსავლის მოახლოებისას კი კვირაში ორჯერ, ერთგვაროვან ნაკვეთზე აიღება დაახლოებით 200 მარცვალი — სხვადასხვა რიგიდან, ვაზის ორივე მხრიდან, მტევნის ზედა, შუა და ქვედა ნაწილიდან. მთლიანი მტევნის შერჩევა (10–20 მტევანი) უფრო წარმომადგენლობითია, მაგრამ შრომატევადია. სინჯი იწურება, ტკბილს ეზომება შაქრიანობა (რეფრაქტომეტრით ან ჰიდრომეტრით), TA (ტიტრირებით NaOH-ით pH 8.2-მდე) და pH.
ქართულ პრაქტიკაში რეფრაქტომეტრის ჩვენება ხშირად „შაქრიანობის პროცენტად" მოიხსენიება — ეს პრაქტიკულად ბრიქსის გრადუსია. რეფრაქტომეტრის ჩვენება ტემპერატურის მიმართ კორექციას საჭიროებს (თანამედროვე ხელსაწყოები ამას ავტომატურად აკეთებენ).
ფენოლური სიმწიფე ლაბორატორიაში გლორის მეთოდით ფასდება, ველში კი — სენსორული ანალიზით: წიპწის ფერი (მწვანედან მოყავისფრომდე), წიპწის გემო (მწარე და მკვეთრი თუ ნიგვზისებრი), კანის ტანინების შეგრძნება (უხეში, მშრალი თუ ხავერდოვანი) და რამდენად ადვილად გამოყოფს კანი ფერს თითებს შორის სრესისას. ქვევრის ღვინისთვის წიპწის სიმწიფეს გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს — წიპწები და კანი თვეების განმავლობაში ღვინოსთან კონტაქტშია და მოუმწიფებელი წიპწა უხეშ, მწარე ტანინს მისცემს.
ეს გვერდი პირდაპირ აგრძელებს ტერუარისა და კლიმატის გვერდს: იგივე რეგიონული ტემპერატურები და სიმაღლის კორექცია განსაზღვრავს სითბოს დაგროვებას, რომელზეც შაქრის მოდელია აგებული, და იგივე ჯიშის ზღვრები გამოიყენება ჯიშთა ატლასიდან. მეორე თავი (ყურძნის ქიმია და მოსავალი) ამ გვერდის ბოლო წერტილიდან იწყება — Brix-ის პოტენციურ ალკოჰოლად გადაყვანას, მჟავიანობის კორექციას და ტიტრირების ტექნიკას იქ დეტალურად განვიხილავთ.
მესამე თავში (ალკოჰოლური დუღილი) მოსავლისას გაზომილი შაქრიანობა დუღილის კინეტიკის საწყისი პირობაა. მეოთხე თავში pH განსაზღვრავს SO₂-ის მოლეკულური ფორმის წილს — 3.2 და 3.7 pH-ს შორის დაცვისთვის საჭირო თავისუფალი SO₂ დაახლოებით სამჯერ იცვლება. მეხუთე თავში (ქვევრის მეთოდი) კი ფენოლური სიმწიფე ხდება მთავარი კრიტერიუმი, რადგან ქვევრის ხანგრძლივი მაცერაცია ყველაფერს გამოსწევს, რაც კანსა და წიპწაშია — კარგსაც და ცუდსაც.
კახეთში რთველი ტრადიციულად სექტემბრის შუა რიცხვებიდან ოქტომბრის დასაწყისამდე გრძელდება: ადრეული თეთრი ჯიშები და შუშხუნა ღვინის ბაზა პირველი იკრიფება, რქაწითელი და მწვანე კახური — შემდეგ, საფერავი კი, რომელიც გვიან მწიფდება და მაღალ მჟავიანობას დიდხანს ინარჩუნებს, ხშირად ბოლოს. საფერავის მაღალი ღვინომჟავა და ინტენსიური ანთოციანები (ის კანთან ერთად რბილობშიც შეფერილი ჯიშია) საშუალებას აძლევს მწარმოებელს, დაელოდოს სრულ ფენოლურ სიმწიფეს მჟავიანობის კატასტროფული დაკარგვის გარეშე.
იმერეთში, უფრო თბილი ღამეებითა და ტენიანი შემოდგომით, ციცქა და ცოლიკოური ადრე და შედარებით დაბალი შაქრიანობით იკრიფება — აქ მთავარი რისკი სოკოვანი დაავადებებია და არა ზედმეტი სიმწიფე. რაჭაში ხვანჭკარისთვის ალექსანდროული და მუჯურეთული განზრახ გვიან, მაღალი შაქრიანობით იკრიფება, რადგან ნახევრად ტკბილი სტილი დუღილის ბუნებრივ შეჩერებას საჭიროებს ნარჩენი შაქრის შენარჩუნებით.
კლიმატის ცვლილება მთავარ გამოწვევად აქცევს შაქრისა და ფენოლების „განცალკევებას": ცხელ წლებში შაქარი სამიზნე დონეს უფრო ადრე, ჯერ კიდევ ცხელ აგვისტოში აღწევს, როცა ანთოციანების სინთეზი თრგუნულია და წიპწები ჯერ მწვანეა. მწარმოებელი არჩევანის წინაშე დგება: ადრე აიღოს მოსავალი (უფრო დაბალი ალკოჰოლი, მაგრამ მწვანე ტანინები) თუ დაელოდოს (მწიფე ტანინები, მაგრამ მაღალი ალკოჰოლი და დაბალი მჟავიანობა). კალკულატორის „წლის სცენარების" რეჟიმი ამ დილემას რაოდენობრივად აჩვენებს.
| ტერმინი | განმარტება |
|---|---|
| ფერის შეცვლის ფაზა | მარცვლის ზრდის მესამე ფაზის დასაწყისი: დარბილება, ფერის ცვლა, შაქრის ჩქარი დაგროვება |
| ტექნოლოგიური სიმწიფე | შაქრიანობისა და მჟავიანობის ბალანსი, რომელიც სასურველი ღვინის სტილს შეესაბამება |
| ფენოლური სიმწიფე | ანთოციანების მაქსიმუმთან მიახლოება და წიპწისა და კანის ტანინების დამწიფება |
| ტკბილის სიმკვრივე | ტკბილის კუთრი წონა, შაქრის შემცველობის მთავარი საზომი (Brix, Oechsle, Baumé) |
| ტიტრირებადი მჟავიანობა | ტიტრირებით გაზომილი ჯამური მჟავიანობა, გამოხატული ღვინომჟავას ეკვივალენტში |
| ვაშლმჟავა | სიმწიფისას სუნთქვით დაშლადი მჟავა; მისი კლება ტემპერატურაზეა დამოკიდებული |
| ღვინომჟავა | ყურძნის მთავარი, მეტაბოლურად სტაბილური მჟავა |
| ანთოციანები | კანის წითელი-იისფერი პიგმენტები, ღვინის ფერის წყარო |
| წიპწის სიმწიფე | წიპწის გაყავისფრება და მისი ტანინების სიმკვეთრის შემცირება |
| ორმაგი სიგმოიდური ზრდა | მარცვლის ზრდის მრუდი ორი აქტიური ფაზით და მათ შორის შენელებით |
| მარცვლის შეჭმუჭნა | გვიანი სიმწიფის დეჰიდრატაცია, რომელიც შაქარს ზრდის მოცულობის კლების ხარჯზე |
| სიმწიფის ინდექსი | $pH^2 \cdot B$ — pH-ისა და შაქრიანობის კომბინირებული მაჩვენებელი |
კახელი მეღვინე საფერავს ქვევრში მშრალი წითელი ღვინისთვის ამზადებს. აგვისტოს ბოლოს საველე სინჯები აჩვენებს: 20 აგვისტოს 15.2 Brix, 27 აგვისტოს 17.4, 3 სექტემბერს 19.3, 10 სექტემბერს 20.8 Brix, TA კი 14.5-დან 9.3 გ/ლ-მდე დაეცა. მონიტორინგის რეჟიმი ამ სინჯებზე წრფივ ტრენდს აგებს: შაქრიანობა კვირაში დაახლოებით 1.9 Brix-ით იზრდება, ამიტომ სამიზნე 23 Brix სავარაუდოდ 18 სექტემბრის ახლოს მიიღწევა, TA კი იმ დროისთვის დაახლოებით 7.8 გ/ლ იქნება — სტილისთვის კარგი მჟავიანობა. მაგრამ სიმწიფის მრუდების რეჟიმი იმავე რეგიონისა და ჯიშისთვის აჩვენებს, რომ სექტემბრის შუა რიცხვებში ფენოლური სიმწიფის ინდექსი ჯერ დაახლოებით 60%-ია — წიპწები ბოლომდე არ არის მომწიფებული, მოსავლის ფანჯარა კი, 80%-იანი ფენოლური კრიტერიუმით, მხოლოდ ოქტომბრის დასაწყისში იხსნება. ქვევრის ხანგრძლივი მაცერაციისთვის ადრეული კრეფა რისკია. მეღვინე იღებს გადაწყვეტილებას: დაელოდოს დაახლოებით ორი კვირა, შაქრიანობის 24 Brix-მდე ზრდის ფასად (დაახლოებით 0.6%-ით მეტი პოტენციური ალკოჰოლი), სანაცვლოდ კი მიიღოს მწიფე წიპწის ტანინები. ამ დროს ის აგრძელებს კვირაში ორ სინჯს და წიპწის ფერისა და გემოს სენსორულ შეფასებას, რომ მოდელის პროგნოზი რეალობით გადაამოწმოს.
1. გახსენი „კალკულატორი" და დარჩი რეჟიმზე „სიმწიფის მრუდები". აირჩიე რეგიონი, ვენახის სიმაღლე და ჯიში — ჯიშების სია იგივეა, რაც ჯიშთა ატლასში.
2. აირჩიე ღვინის სტილი (მაგალითად, „მშრალი წითელი" ან „ქვევრის ქარვისფერი"). სტილი ავტომატურად ავსებს სამიზნე შაქრიანობას, მინიმალურ მჟავიანობას, მაქსიმალურ pH-ს და ფენოლური სიმწიფის მოთხოვნას. ამ რიცხვების ხელით შეცვლაც შეიძლება.
3. დააჭირე „გამოთვლა". ზედა ბარათები გაჩვენებს ფერის შეცვლის ფაზის თარიღს, ტექნოლოგიური და ფენოლური სიმწიფის თარიღებს და მოსავლის აღების ფანჯარას — დღეებს, როცა ყველა პირობა ერთდროულად სრულდება.
4. პირველ გრაფიკზე ჩანს, როგორ იზრდება შაქრიანობა; მწვანედ შეფერილი ზოლი მოსავლის ფანჯარაა. მეორე გრაფიკზე — როგორ იკლებს მჟავიანობა (ღვინომჟავა თითქმის უცვლელია, ვაშლმჟავა სწრაფად იწვის) და როგორ იზრდება pH. მესამეზე — ფერისა და წიპწის სიმწიფე.
5. თუ ფანჯარა საერთოდ არ ჩანს, ეს ნიშნავს, რომ ამ ადგილას, ამ ჯიშით და ამ სტილისთვის ყველა პირობა ერთდროულად არ სრულდება. ზედა ბარათში ეწერება, რომელი პირობა ირღვევა — შეგიძლია შეცვალო სტილი, სიმაღლე ან ჯიში.
1. მოდელი ნახევრად ემპირიულია და პროგნოზის ინსტრუმენტია, არა საველე ანალიზის ჩამნაცვლებელი. მისი მთავარი ღირებულება ფარდობითი შედარებაა: როგორ გადაინაცვლებს ფანჯარა 300 მეტრით მაღლა, ცხელ წელს ან სხვა ჯიშზე. აბსოლუტური თარიღები ±1–2 კვირის სიზუსტისაა და დამოკიდებულია კლიმატური მონაცემების ხარისხზე და ჯიშის სითბოს ზღვრის სისწორეზე.
2. „წლის სცენარების" რეჟიმი ერთსა და იმავე ჯიშსა და ადგილს ოთხ ტემპერატურულ სცენარში ადარებს: გრილი წელი (−1.5 °C), ნორმალური, ცხელი (+1.5 °C) და კლიმატის ცვლილების სცენარი (+3 °C). შაქრიანობა-მჟავიანობის ტრაექტორიის გრაფიკი აჩვენებს, რომ ცხელ წელს იმავე Brix-ზე TA უფრო დაბალია, ხოლო ცხრილი — რომ სამიზნე შაქრიანობის მიღწევისას ფენოლური სიმწიფე უფრო დაბალია. ეს არის შაქრისა და ფენოლების განცალკევების რაოდენობრივი სურათი.
3. „საველე მონიტორინგის" რეჟიმში შეიყვანე შენი ფაქტობრივი სინჯები (თარიღი, Brix, TA, pH). ხელსაწყო თითოეულ სინჯზე ითვლის °Oe-ს, °Bé-ს, პოტენციურ ალკოჰოლს, B/TA-ს და $pH^2 \cdot B$-ს, ბოლო სინჯებზე აგებს შაქრიანობის წრფივ ტრენდს და მჟავიანობის ექსპონენციალურ კლებას და აფასებს, როდის მიიღწევა სამიზნე შაქრიანობა და რა იქნება TA იმ დღეს.
4. წრფივი ტრენდი კარგად მუშაობს შაქრის დაგროვების შუა ნაწილში (დაახლოებით 15-დან 22 Brix-მდე). სიმწიფის ბოლოს დაგროვება ნელდება (ფლოემის ნაკადი მცირდება), ამიტომ ბოლო კვირებში წრფივი პროგნოზი ოპტიმისტურია — სინჯების სიხშირე ამ პერიოდში გაზარდე. წვიმის შემდეგ შაქრიანობის დროებითი კლება (მარცვლის წყლით გაჯერება) ჩვეულებრივი მოვლენაა და ტრენდის შეფასებისას გაითვალისწინე.
5. TA-ს და pH-ის ურთიერთობა კალიუმზეა დამოკიდებული. თუ შენი ფაქტობრივი pH მოდელის პროგნოზზე სისტემურად მაღალია იმავე TA-ზე, ნაკვეთი კალიუმით მდიდარია — ამ შემთხვევაში pH-ის კრიტერიუმი უფრო ადრე დადგება და ფანჯარა მოკლდება.
1. რატომ კარგავს ყურძენი მჟავიანობას ცხელ წელს უფრო სწრაფად?
ვაშლმჟავა სიმწიფისას სუნთქვის სუბსტრატია; ყოველი 10 °C-ით დათბობა მისი დაშლის სიჩქარეს დაახლოებით აორმაგებს. ღვინომჟავა კი მეტაბოლურად სტაბილურია.
2. რას ნიშნავს „შაქრისა და ფენოლების განცალკევება"?
შაქარი სითბოსთან ერთად ჩქარდება, ანთოციანების სინთეზი კი 30 °C-ზე მაღალ ტემპერატურაზე ითრგუნება — ამიტომ ცხელ წლებში ორი სიმწიფე ერთმანეთს შორდება.
3. ქართული პრაქტიკის „შაქრიანობის პროცენტი" რეფრაქტომეტრზე პრაქტიკულად რომელ ერთეულს შეესაბამება?
°Brix არის გრამი ხსნადი მყარი ნივთიერება (ძირითადად შაქარი) 100 გრამ ხსნარში — ანუ მასური პროცენტი.
4. რატომ არის წიპწის სიმწიფე განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი ქვევრის ღვინისთვის?
ხანგრძლივი მაცერაცია ყველაფერს ამოიღებს, რაც კანსა და წიპწაშია. მწიფე, გაყავისფრებულ წიპწას ნაკლებად მკვეთრი ტანინები აქვს.