თავი II · ყურძნის ქიმია და მოსავალი
რამდენი გოგირდის დიოქსიდი სჭირდება ტკბილს და რატომ არის დოზა pH-ზე დამოკიდებული, რამდენ ხანში დაიწმინდება ტკბილი ავზში, და რამდენი საფუარი და აზოტი დასჭირდება დუღილს.
მოლეკულური SO₂ = თავისუფალი / (1 + 10^(pH − 1.81)). შეკავშირებული წილი ტკბილში ჩვეულებრივ 30–50%-ია, ლპობად ყურძენში მეტი. ფითილის ნორმა — დაახლოებით 2.5 გ გოგირდი 100 ლ ცარიელ ჭურჭელზე (პრაქტიკული ორიენტირი). ევროკავშირის ზღვარი საერთო SO₂-ზე მზა მშრალ ღვინოში: წითელი 150, თეთრი/ვარდისფერი 200 მგ/ლ.
სტოქსის კანონი: v = 2r²(ρₚ − ρ)g / 9μ. ტკბილის სიბლანტე შაქრიანობითა და ტემპერატურით ითვლება; პექტინი სიბლანტეს დაახლოებით 1.4-ჯერ ზრდის და ნაწილაკებს კოლოიდურად ასტაბილურებს — ფერმენტის გარეშე მოდელში ეფექტური დიამეტრი 0.6-ჯერ მცირეა. ველური დუღილის დაწყება: ≈ 24 სთ 20 °C-ზე, Q₁₀ = 2 (ორიენტირი).
აზოტი
რეჰიდრატაცია: საფუვრის მასაზე 10-ჯერ მეტი წყალი, 35–40 °C, 15–20 წთ; ტკბილში შეტანისას ტემპერატურის სხვაობა 10 °C-ზე მეტი არ უნდა იყოს. აზოტის მოთხოვნა — გავრცელებული ორიენტირი: 21 Brix-ზე ≈ 200 მგ N/ლ, ყოველ დამატებით Brix-ზე +25. DAP (დიამონიუმის ფოსფატი) 21.2% აზოტს შეიცავს; ევროკავშირის ზღვარი — 1 გ/ლ.
ახლად დაწნეხილი ტკბილი ცოცხალი სისტემაა. მასში ყურძნის კანიდან, ვენახის მიწიდან და მარნის ინვენტარიდან მოხვედრილი ათობით სახეობის საფუარი და ბაქტერიაა, ფერმენტები, რომლებიც ჰაერთან შეხებისას ტკბილს აყავისფრებს, და ნაწილაკები — კანის, რბილობის და მიწის ნარჩენები. დუღილის დაწყებამდე მეღვინე წყვეტს, ვის მიანდოს ტკბილი: ველურ მიკროფლორას თუ შერჩეულ წმინდა რასის საფუარს, და რა პირობებში.
მომზადება სამ ნაბიჯს მოიცავს. სულფიტაცია (დაგოგირდვა) ითრგუნავს არასასურველ მიკროორგანიზმებს და იცავს ტკბილს ჟანგვისგან. ტკბილის დაწმენდა (დალექვა) ტკბილს უხეში ნაწილაკებისგან ათავისუფლებს — ეს თეთრი ღვინის სისუფთავისა და არომატისთვის მნიშვნელოვანია. საფუვრის შეტანა და აზოტით უზრუნველყოფა კი დუღილს სწრაფად და ბოლომდე წარმართავს.
მნიშვნელოვანია ერთი რამის გაგება: სულფიტაცია ტკბილს არ ასტერილებს. ჩვეულებრივი დოზა ყველა საფუარს ვერ კლავს — ის გადარჩევას ახდენს. ველური საფუარები და ბაქტერიები SO₂-ის მიმართ მგრძნობიარეა და ძლიერად ითრგუნება, Saccharomyces cerevisiae კი ბევრად მდგრადია. ამიტომ სულფიტაციის შემდეგ საკმარისი რაოდენობით შეტანილი წმინდა რასა სწრაფად იკავებს გარემოს და ველურ მიკროფლორას ჯობნის.
გოგირდის წვა ღვინის ჭურჭლის გასაწმენდად ანტიკური ხანიდანაა ცნობილი. შუა საუკუნეების ევროპაში ეს პრაქტიკა ფართოდ გავრცელდა და 1487 წელს პრუსიის სამეფო ბრძანებამ ღვინის კასრებში გოგირდის წვა ოფიციალურად დაუშვა. კალიუმის მეტაბისულფიტის ფხვნილი და გოგირდოვანი მჟავის ხსნარები XX საუკუნეში დამკვიდრდა — ისინი ზუსტი დოზირების საშუალებას იძლევა.
1860-იან წლებში ლუი პასტერმა დაამტკიცა, რომ დუღილს ცოცხალი საფუვრის უჯრედები იწვევს. 1883 წელს დანიელმა მიკოლოგმა ემილ ქრისტიან ჰანსენმა კარლსბერგის ლაბორატორიაში ლუდის საფუვრის პირველი წმინდა კულტურა გამოყო, რამდენიმე წლის შემდეგ კი ჰერმან მიულერ-თურგაუმ წმინდა რასის საფუარი მეღვინეობაშიც დანერგა. აქტიური მშრალი ღვინის საფუარი 1960-იანი წლებიდან გავრცელდა და დღეს ასობით შერჩეული შტამი არსებობს.
ნაწილაკების დალექვის ფიზიკა 1851 წელს ჯორჯ სტოქსმა აღწერა: მან ბლანტ სითხეში მოძრავი სფეროს წინააღმდეგობის კანონი გამოიყვანა. ეს კანონი დღემდე საფუძვლად უდევს ღვინის, ლუდისა და წყლის დაწმენდის ყველა გამოთვლას.
წყალხსნარში SO₂ სამ ფორმას ქმნის, რომელთა წილი pH-ზეა დამოკიდებული: მოლეკულური SO₂ (გახსნილი აირი), ბისულფიტის იონი $HSO_3^-$ და სულფიტის იონი $SO_3^{2-}$. მათ შორის წონასწორობა $pK_{a1} \approx 1.81$ და $pK_{a2} \approx 7.2$ მუდმივებით განისაზღვრება. ღვინისა და ტკბილის pH-ზე (3.0–3.8) თითქმის მთელი თავისუფალი SO₂ ბისულფიტის ფორმითაა, მოლეკულური კი მხოლოდ რამდენიმე პროცენტია:
$$SO_2^{\text{მოლ.}} = \frac{SO_2^{\text{თავისუფ.}}}{1 + 10^{\,pH - 1.81}}$$
ანტიმიკრობული მოქმედება სწორედ მოლეკულურ ფორმას აქვს: ის უჯრედის მემბრანას აღწევს და შიგნით ფერმენტებს თიშავს. pH 3.0-ზე მოლეკულური წილი ≈ 6%-ია, pH 3.4-ზე ≈ 2.5%, pH 3.8-ზე კი დაახლოებით 1%. ანუ მაღალ pH-იან ტკბილს იმავე დაცვისთვის რამდენჯერმე მეტი SO₂ სჭირდება — და ეს ერთ-ერთი მთავარი მიზეზია, რის გამოც pH-ის კონტროლი (იხ. „მჟავები, pH და ბუფერული სისტემა") სულფიტაციის წინაპირობაა.
დამატებული SO₂-ის ნაწილი სწრაფად უკავშირდება ტკბილის კარბონილურ ნაერთებს — აცეტალდეჰიდს, პიროყურძნის და α-კეტოგლუტარის მჟავებს, ნაწილობრივ გლუკოზასაც — და ანტიმიკრობულ მოქმედებას კარგავს. ამ ნაწილს შეკავშირებული SO₂ ეწოდება, დანარჩენს — თავისუფალი. ჯამი საერთო SO₂-ია, და კანონმდებლობა სწორედ მას ზღუდავს:
$$SO_2^{\text{საერთო}} = SO_2^{\text{თავისუფ.}} + SO_2^{\text{შეკავშ.}}$$
ჯანსაღ ტკბილში დამატებულის 30–50% უკავშირდება, ლპობად ყურძენში კი მეტი, რადგან ბოტრიტისი და ბაქტერიები კარბონილებს აგროვებს. კალკულატორი შეკავშირებულ წილს პარამეტრად იღებს და იმ დოზას ითვლის, რომელიც სასურველ მოლეკულურ SO₂-ს მისცემს:
$$D = \frac{SO_2^{\text{მოლ.}}\,(1 + 10^{\,pH-1.81})}{1 - b}$$
სადაც $b$ შეკავშირებული წილია.
SO₂-ის მეორე მოქმედება ანტიოქსიდანტურია. ის ფერმენტ პოლიფენოლოქსიდაზას (ტიროზინაზას) თრგუნავს, რომელიც დაჭყლეტისთანავე იწყებს ფენოლების დაჟანგვას და ტკბილის აყავისფრებას. ლპობად ყურძენში ბოტრიტისის ფერმენტი ლაკაზა მოქმედებს, რომელიც SO₂-ის მიმართ ბევრად მდგრადია — ამიტომ ასეთ ყურძენს მეტი დოზა სჭირდება.
კალიუმის მეტაბისულფიტი ($K_2S_2O_5$) თეთრი ფხვნილია, რომელიც წყალში ან ტკბილში ხსნისას SO₂-ს გამოყოფს. მოლური მასებიდან: 1 გ $K_2S_2O_5$ ≈ 0.576 გ SO₂-ს იძლევა. ფხვნილი ჯერ მცირე რაოდენობის ტკბილში ან წყალში იხსნება და შემდეგ თანაბრად ერევა მთელ მოცულობას.
გოგირდოვანი მჟავის ხსნარი (ჩვეულებრივ 5–6% SO₂) მზა ხსნარია; 6%-იანი ხსნარის 1 მლ ≈ 60 მგ SO₂-ს შეიცავს. ის მოხერხებულია, მაგრამ დროთა განმავლობაში SO₂ ორთქლდება და კონცენტრაცია მცირდება — ხსნარი მჭიდროდ დახურული უნდა ინახებოდეს.
გოგირდის ფითილი ტკბილის დოზირებისთვის არ გამოიყენება — ის ცარიელი ჭურჭლის (ქვევრის, კასრის) დასაგოგირდად არის. დაწვისას $S + O_2 \rightarrow SO_2$: 1 გ გოგირდი 2 გ SO₂-ს იძლევა, რომელიც ჭურჭლის კედლებზე მიკროფლორას ანადგურებს. პრაქტიკული ნორმაა დაახლოებით 2–3 გ გოგირდი ყოველ 100 ლ ჭურჭლის მოცულობაზე.
ბლანტ სითხეში ჩაძირული პატარა სფერული ნაწილაკი მუდმივი სიჩქარით ილექება, როცა სიმძიმის ძალა (ამოგდების გამოკლებით) წინააღმდეგობის ძალას გაუტოლდება:
$$v = \frac{2\,r^2\,(\rho_p - \rho)\,g}{9\,\mu}$$
სადაც $r$ ნაწილაკის რადიუსია, $\rho_p$ და $\rho$ ნაწილაკისა და ტკბილის სიმკვრივე, $\mu$ ტკბილის სიბლანტე. სიჩქარე რადიუსის კვადრატის პროპორციულია — ორჯერ დიდი ნაწილაკი ოთხჯერ სწრაფად ჯდება. სიმკვრივეთა სხვაობა ტკბილში ძალიან მცირეა (0.02–0.05 გ/სმ³), ამიტომ ცალკეული უჯრედის ნამსხვრევები თითქმის არ ილექება; დალექვა შესაძლებელია მხოლოდ მაშინ, როცა ნაწილაკები 30–100 მკმ-იან აგრეგატებად ერთიანდება.
ტკბილის სიბლანტე შაქრიანობითა და ტემპერატურით იზრდება. კალკულატორი მას საქაროზის ხსნარის მიახლოებით ითვლის: $\mu_{20} = \exp(0.0229B + 0.000527B^2)$ მპა·წმ, ტემპერატურის გავლენა კი არენიუსის ფორმით: $\mu(T) = \mu_{20}\exp\left[2320\left(\frac{1}{T} - \frac{1}{293.15}\right)\right]$. 22 Brix-იანი ტკბილის სიბლანტე 20 °C-ზე ≈ 2.1 მპა·წმ-ია, 10 °C-ზე ≈ 2.8.
ყურძნის პექტინი სიბლანტეს ზრდის და ნაწილაკებს კოლოიდურ მდგომარეობაში ინარჩუნებს. პექტინაზური ფერმენტი პექტინის ჯაჭვებს შლის, სიბლანტეს ამცირებს და ნაწილაკებს აგრეგატებად გაერთიანების საშუალებას აძლევს. ეს დალექვას რამდენჯერმე აჩქარებს.
ცივი დაწმენდის პარადოქსი: სიცივეში სიბლანტე მეტია და ნაწილაკები ნელა ჯდება, მაგრამ დაწმენდა მაინც უკეთ ხდება. მიზეზი ის არის, რომ სიცივე ველური საფუვრის დუღილს აყოვნებს. 20 °C-ზე დუღილი შეიძლება ერთ დღეში დაიწყოს, და CO₂-ის ბუშტები ნალექს ზემოთ ამოიტანს; 8–10 °C-ზე კი დუღილი 2–3 დღით გადაიწევს, და ნალექს ჩასაჯდომად დრო რჩება. კალკულატორი ორივე დროს ადარებს: დაწმენდის დროს და ველური დუღილის დაწყების დროს ($\approx 24$ სთ 20 °C-ზე, $Q_{10} = 2$).
აქტიური მშრალი საფუარი 1 გ-ში დაახლოებით $(1-2)\cdot 10^{10}$ ცოცხალ უჯრედს შეიცავს. ჩვეულებრივი შეტანის ნორმა 20–30 გ/ჰლ-ია, რაც ტკბილში 2–6 მილიონ უჯრედს იძლევა 1 მლ-ზე:
$$N = \frac{q}{100}\cdot c\cdot 10^{-3}\quad (\text{უჯრედი/მლ})$$
სადაც $q$ ნორმაა (გ/ჰლ), $c$ — უჯრედები 1 გ-ში. მშრალი საფუარი ჯერ რეჰიდრატირდება: 10-ჯერ მეტ თბილ წყალში (35–40 °C) 15–20 წუთით. ცივ ტკბილში პირდაპირ შეტანა უჯრედებს თერმულ შოკს აყენებს, ამიტომ ტემპერატურა საფეხურებად მცირდება — ყოველ ჯერზე ტკბილის დამატებით, ისე, რომ სხვაობა 10 °C-ს არ აღემატებოდეს.
საფუვარს ცილების სინთეზისა და გამრავლებისთვის აზოტი სჭირდება. ის მხოლოდ ასიმილირებად აზოტს იყენებს — ამონიუმს და თავისუფალ ამინომჟავებს (პროლინის გარდა). აზოტის ნაკლებობა დუღილს ანელებს ან აჩერებს და გოგირდწყალბადის (H₂S, „ლაყე კვერცხის" სუნის) წარმოქმნას იწვევს. მოთხოვნა შაქრიანობასთან ერთად იზრდება; გავრცელებული ორიენტირია:
$$YAN_{\text{საჭირო}} \approx 200 + 25\,(B - 21)\ \ \text{მგ N/ლ}$$
ნაკლებობა დიამონიუმის ფოსფატით (DAP, $(NH_4)_2HPO_4$) ივსება: 1 გ/ლ DAP 212 მგ N/ლ-ს იძლევა. ევროკავშირი ამონიუმის მარილებს 1 გ/ლ-მდე უშვებს. DAP სჯობს ორ ნაწილად შეიტანო — დუღილის დასაწყისში და შაქრის მესამედის დადუღების შემდეგ.
| სიდიდე | ტიპური მნიშვნელობა | შენიშვნა |
|---|---|---|
| SO₂ ჯანსაღ ტკბილში | 30 – 50 მგ/ლ | თეთრს ცოტა მეტი, წითელს ნაკლები |
| SO₂ დაზიანებულ ყურძენში | 50 – 70 მგ/ლ | სეტყვა, მწერი |
| SO₂ ლპობად ყურძენში | 70 – 100 მგ/ლ | ლაკაზა მდგრადია |
| მოლეკულური SO₂-ის pKa | 1.81 | 20 °C |
| SO₂ კალიუმის მეტაბისულფიტში | 57.6% | 1 გ → 0.576 გ SO₂ |
| გოგირდის ფითილი | 2 – 3 გ / 100 ლ | ცარიელი ჭურჭლისთვის |
| ევროკავშირის ზღვარი (მშრალი) | წითელი 150, თეთრი 200 მგ/ლ | საერთო SO₂ |
| სიბლანტე 22 Brix, 20 °C | ≈ 2.1 მპა·წმ | წყალი ≈ 1.0 |
| საფუვრის ნორმა | 20 – 30 გ/ჰლ | 2–6 მლნ უჯრედი/მლ |
| აზოტის მოთხოვნა | 140 – 350 მგ N/ლ | შაქრიანობის მიხედვით |
| DAP | 212 მგ N / 1 გ | ზღვარი 1 გ/ლ |
წინა გვერდები ამ გვერდის საფუძველია: „მჟავები, pH და ბუფერული სისტემა" ტკბილის pH-ს ითვლის, რომელიც SO₂-ის ეფექტურობას განსაზღვრავს; „შაქრები და ტკბილის სიმკვრივე" — შაქრიანობას და სიმკვრივეს, რომლებიც სიბლანტეს, დალექვას და აზოტის მოთხოვნას განსაზღვრავს; „რთველი და ტკბილის გამოსავალი" — მოცულობებს, რომლებისთვისაც დოზები ითვლება.
თავი III (ალკოჰოლური დუღილი) იქიდან იწყება, სადაც ეს გვერდი მთავრდება: საფუვრის ზრდის კინეტიკით, აზოტის მოხმარებით და დუღილის ტემპერატურით. თავი IV (ღვინის ქიმია და სტაბილიზაცია) SO₂-ს მზა ღვინეში განიხილავს — მის ხარჯვას ჟანგვისას და დაძველებისას.
ქვევრის მომზადება ქართული მეღვინეობის განუყოფელი ნაწილია. ქვევრი წყლითა და კირით ირეცხება, ალუბლის ქერქისგან დამზადებული ჯაგრისით იხეხება, ბოლოს კი შიგნით გოგირდის ფითილი იწვება — ეს ქვევრის კედლებს ასუფთავებს და ფორებში დარჩენილ მიკროფლორას თრგუნავს.
ტრადიციული ქვევრის ღვინო ხშირად სულფიტაციის გარეშე, ველური (სპონტანური) დუღილით დგება: ტკბილს ყურძნის კანზე და მარანში მცხოვრები მიკროფლორა ადუღებს. ჭაჭაზე დუღილის დროს ფენოლები, CO₂ და სწრაფად დაწყებული დუღილი ტკბილს გარკვეულწილად იცავს. ეს მიდგომა ღვინოს ინდივიდუალურ ხასიათს აძლევს, მაგრამ მოითხოვს ჯანსაღ ყურძენს, სისუფთავეს და დუღილის მჭიდრო კონტროლს — ლპობადი ყურძნით ან ცხელ წელიწადს მაღალი pH-ით რისკი მკვეთრად იზრდება.
სულფიტაცია და წმინდა რასის საფუარი პროგნოზირებად, „სუფთა" დუღილს იძლევა და ეს განსაკუთრებით ღირებულია დიდ მოცულობებზე და დაზიანებულ ყურძენზე. ორივე მიდგომა ლეგიტიმურია — არჩევანი მეღვინის მიზანზე, ყურძნის მდგომარეობაზე და რისკის მიღების მზადყოფნაზეა დამოკიდებული.
| ტერმინი | განმარტება |
|---|---|
| სულფიტაცია (დაგოგირდვა) | ტკბილში ან ღვინოში SO₂-ის დამატება, ან ჭურჭლის დაგოგირდვა |
| თავისუფალი SO₂ | კარბონილებთან დაუკავშირებელი SO₂ (მოლეკულური + ბისულფიტი) |
| შეკავშირებული SO₂ | კარბონილურ ნაერთებთან (აცეტალდეჰიდი და სხვ.) დაკავშირებული SO₂ |
| მოლეკულური SO₂ | SO₂-ის ანტიმიკრობულად აქტიური ფორმა |
| საერთო SO₂ | თავისუფალი და შეკავშირებული SO₂-ის ჯამი |
| კალიუმის მეტაბისულფიტი | K₂S₂O₅ — SO₂-ის მყარი წყარო |
| ტკბილის დაწმენდა (დალექვა) | ნაწილაკების დალექვა დუღილამდე |
| პექტინაზური ფერმენტი | პექტინის დამშლელი ფერმენტი, აჩქარებს დაწმენდას |
| წმინდა რასის საფუარი | შერჩეული შტამის საფუარი, ჩვეულებრივ Saccharomyces cerevisiae |
| საფუვრის რეჰიდრატაცია | მშრალი საფუვრის აღდგენა თბილ წყალში შეტანამდე |
| ასიმილირებადი აზოტი | საფუვრისთვის ხელმისაწვდომი აზოტი (ამონიუმი, ამინომჟავები) |
| დიამონიუმის ფოსფატი (DAP) | აზოტოვანი საკვები საფუვრისთვის |
| სპონტანური დუღილი | დუღილი ველური მიკროფლორით, საფუვრის შეტანის გარეშე |
1000 ლიტრი ჯანსაღი რქაწითელის ტკბილი, pH 3.40. მეღვინე 40 მგ/ლ SO₂-ს ამატებს; შეკავშირებული წილი 35%-ია, ამიტომ თავისუფალი SO₂ 26 მგ/ლ-ია, მოლეკულური კი 0.65 მგ/ლ — თავისუფალის მხოლოდ 2.5%. ეს ველური მიკროფლორის დასათრგუნად საკმარისია. სამიზნე 0.5 მგ/ლ მოლეკულური SO₂-ისთვის 31 მგ/ლ-იც იკმარებდა. იმავე ტკბილს pH 3.80-ზე იმავე დაცვისთვის დაახლოებით 76 მგ/ლ დასჭირდებოდა. 40 მგ/ლ დოზისთვის 69 გ კალიუმის მეტაბისულფიტია საჭირო, ან 667 მლ 6%-იანი ხსნარი. 2000-ლიტრიანი ქვევრის დასაგოგირდად შევსებამდე დაახლოებით 50 გ გოგირდის ფითილი იწვება.
ტკბილი (22 Brix) 1.5 მ სიმაღლის ავზში იწმინდება, პექტინაზური ფერმენტით. 10 °C-ზე სიბლანტე 2.82 მპა·წმ-ია, 40 მკმ-იანი აგრეგატები 3.3 სმ/სთ სიჩქარით ჯდება, და ტკბილი დაახლოებით 45 საათში იწმინდება. ველური დუღილი ამ ტემპერატურაზე დაახლოებით 48 საათში დაიწყებოდა, ანუ დაწმენდა ასწრებს. 20 °C-ზე დაწმენდა უფრო სწრაფია (≈ 34 სთ), მაგრამ დუღილი ≈ 24 საათში იწყება — სარისკოა. ფერმენტის გარეშე, 10 °C-ზე, დაწმენდას დაახლოებით 175 საათი დასჭირდებოდა.
დაწმენდილ ტკბილს წმინდა რასის საფუარი შეაქვთ 25 გ/ჰლ-ით: 250 გ საფუარი, ტკბილში ≈ 5 მილიონი უჯრედი 1 მლ-ზე. რეჰიდრატაციისთვის 2.5 ლ წყალია საჭირო 35–40 °C-ზე; ტკბილი 16 °C-ია, ამიტომ ტემპერატურა ორ საფეხურად უნდა შემცირდეს. ტკბილის შაქრიანობა 24 Brix-ია, გაზომილი ასიმილირებადი აზოტი კი 150 მგ N/ლ. მოთხოვნა ≈ 275 მგ N/ლ-ია, ამიტომ 0.59 გ/ლ DAP — სულ 590 გ — უნდა დაემატოს, რაც ევროკავშირის ზღვარში ჯდება.
1. რეჟიმში „სულფიტაცია" აირჩიე ყურძნის მდგომარეობა — დოზა და შეკავშირებული წილი ავტომატურად შეირჩევა. შეიყვანე ტკბილის pH (თუ არ იცი, გამოთვალე გვერდზე „მჟავები, pH და ბუფერული სისტემა") და მოცულობა. ბარათი „საჭირო რაოდენობა" გეტყვის, რამდენი გრამი მეტაბისულფიტი ან მილილიტრი ხსნარია საჭირო.
2. შეხედე მოლეკულური SO₂-ის ბარათს. თუ ის წითელია, ამ pH-ზე დაცვა სუსტია — ან დოზა გაზარდე, ან ჯერ pH შეამცირე. ბარათი „დოზა სამიზნისთვის" აჩვენებს, რამდენი SO₂ სჭირდება ზუსტად სამიზნე მოლეკულურ დონეს.
3. ქვევრის ან კასრის დასაგოგირდად შეიყვანე ჭურჭლის მოცულობა — მიიღებ გოგირდის ფითილის რაოდენობას. ფითილი მხოლოდ ცარიელ, სუფთა ჭურჭელში იწვება, შევსებამდე.
4. თეთრი ღვინისთვის გამოიყენე რეჟიმი „ტკბილის დაწმენდა". შეიყვანე ტემპერატურა და ავზის სიმაღლე. თუ ბარათი წითლად გაფრთხილებს, ტკბილი გააცივე ან ფერმენტი დაამატე — დაწმენდა ველურ დუღილამდე უნდა დასრულდეს.
5. რეჟიმში „საფუარი და აზოტი" შეიყვანე მოცულობა, საფუვრის ნორმა, შაქრიანობა და გაზომილი აზოტი. მიიღებ საფუვრის რაოდენობას, რეჰიდრატაციის წყალს და იმას, რამდენი დიამონიუმის ფოსფატი უნდა დაამატო.
1. შეკავშირებული წილი ყველაზე გაურკვეველი პარამეტრია. თუ შესაძლებლობა გაქვს, დამატებიდან 1–2 საათის შემდეგ თავისუფალი SO₂ აირაციულ-ოქსიდაციური მეთოდით (ან იოდომეტრიით) გაზომე და პარამეტრი ისე შეარჩიე, რომ მოდელი შენს შედეგს დაემთხვეს.
2. pKa = 1.81 20 °C-ზე და დაბალი იონური ძალისთვისაა. ტემპერატურისა და ალკოჰოლის ზრდასთან ერთად pKa მცირდება და მოლეკულური წილი იზრდება, ამიტომ თბილ ღვინოში SO₂ უფრო ეფექტურია (და სუნითაც უფრო იგრძნობა). ტკბილის ეტაპზე ეს ეფექტი მცირეა.
3. სტოქსის კანონი ცალკეული სფერული ნაწილაკისთვისაა. რეალურ ტკბილში ნაწილაკების ზომა განაწილებულია, ხოლო მაღალ კონცენტრაციაზე დალექვა ერთმანეთის ხელშეშლით ნელდება. „ეფექტური დიამეტრი" კალიბრაციის პარამეტრად გამოიყენე: გაზომე, რამდენ ხანში იწმინდება შენი ავზი, და შეარჩიე დიამეტრი.
4. ველური დუღილის დაწყების დრო ძალიან არის დამოკიდებული მიკროფლორის რაოდენობაზე, SO₂-ზე და ჟანგბადზე. სულფიტირებულ ტკბილში ის გრძელდება, ამიტომ კალკულატორის მრუდი SO₂-ის გარეშე ტკბილისთვის კონსერვატიული შეფასებაა.
5. აზოტის მოთხოვნის ფორმულა ორიენტირია. რეალური მოთხოვნა შტამზე, ტემპერატურაზე და ჟანგბადზეა დამოკიდებული; ზოგ შტამს გაცილებით ნაკლები სჭირდება. DAP მხოლოდ არაორგანულ აზოტს იძლევა — მაღალი შაქრიანობის ან რთული პირობების დროს სჯობს ნაწილი ორგანული საკვებით (საფუვრის ექსტრაქტი, ამინომჟავები) შეავსო და დოზა ორ ნაწილად შეიტანო.
1. ტკბილს 40 მგ/ლ SO₂ დაემატა. კვდება თუ არა ამით ყველა ველური საფუარი?
სულფიტაცია გადარჩევაა და არა სტერილიზაცია. არა-Saccharomyces საფუარები და ძმარმჟავა ბაქტერიები SO₂-ის მიმართ მგრძნობიარეა; Saccharomyces cerevisiae მდგრადია, და საკმარისი რაოდენობით შეტანილი წმინდა რასა მალე ჭარბობს.
2. ერთი ტკბილის pH 3.1-ია, მეორისა 3.7. იმავე მოლეკულური SO₂-ისთვის მეორეს დაახლოებით რამდენჯერ მეტი თავისუფალი SO₂ სჭირდება?
მოლეკულური წილი = 1/(1 + 10^(pH − 1.81)). pH 3.1-ზე ≈ 4.9%, pH 3.7-ზე ≈ 1.3% — სხვაობა თითქმის ოთხმაგია. ამიტომაა pH-ის კონტროლი სულფიტაციის წინაპირობა.
3. რატომ იწმინდება ტკბილი ცივად უკეთ, თუმცა ცივ სითხეში სიბლანტე მეტია და ნაწილაკები ნელა ილექება?
20 °C-ზე ველური დუღილი შეიძლება ერთ დღეში დაიწყოს და CO₂-ის ბუშტები ნალექს ზემოთ ამოიტანს. 8–10 °C-ზე დუღილი 2–3 დღით გადაიწევს, ამიტომ ნალექი ჯდება, თუმცა უფრო ნელა.
4. ტკბილს 24 Brix აქვს, გაზომილი ასიმილირებადი აზოტი კი 150 მგ N/ლ-ია. რამდენი DAP სჭირდება დაახლოებით?
მოთხოვნა ≈ 200 + 25·(24 − 21) = 275 მგ N/ლ; დანაკლისი 125 მგ N/ლ. DAP 212 მგ N/ლ-ს იძლევა ყოველ 1 გ/ლ-ზე, ანუ 125/212 ≈ 0.59 გ/ლ.