მეღვინეობის ლაბორატორია
ვაზი და ტერუარი / ტერუარი და კლიმატი

თავი I · ვაზი და ტერუარი

ტერუარი და კლიმატი

სითბოს ჯამი, ღამის სიგრილე და ფერდობის მზის ენერგია — სამი რაოდენობრივი ინსტრუმენტი, რომლითაც ფასდება, რომელი ჯიში მოასწრებს სიმწიფეს კონკრეტულ ადგილას და რა სტილის ღვინოს მივიღებთ.

კლიმატური მონაცემები

თვეTmax °CTmin °C

წინასწარ ჩაწერილი რეგიონული მონაცემები საილუსტრაციოა (კლიმატური ნორმების სიდიდის რიგი). ზუსტი ანალიზისთვის შეიყვანე შენი სადგურის მრავალწლიური თვიური საშუალოები.

ზრდის გრადუს-დღეები—°C·დღე · IV–X
ჰაგლენის ინდექსი—°C·დღე · IV–IX
ღამის სიცივის ინდექსი—°C · სექტ. Tmin
სეზონის საშ. ტემპერატურა—°C · IV–X
ჯიშისითბოს ზღვარისავარაუდო თარიღისტატუსი

რეგიონები

ყოველი რეგიონი ითვლება საკუთარი მეტეოსადგურის სიმაღლეზე. თუ პირველ რეჟიმში რომელიმე რეგიონის მონაცემები შეცვალე, აქაც განახლებული სახით გამოჩნდება.

გაფანტულობის დიაგრამა მრავალკრიტერიუმიანი კლასიფიკაციის (MCC, ტონიეტო და კარბონო, 2004) ორ ღერძს აჩვენებს: სითბოს (HI) და ღამის სიგრილეს (CI).

რეგიონიGDDუინკლერიHIHI კლასიCIGSTსექტ. DTR

ფერდობის პარამეტრები

მოწმენდილი ცის მოდელი: მზის გეომეტრია (დაფი და ბეკმანი), ატმოსფეროს გამჭვირვალობა მაინელის მიხედვით, იზოტროპული გაბნეული რადიაცია. ღრუბლიან კლიმატში აბსოლუტური მნიშვნელობები რეალობაზე მაღალია — ფერდობისა და ვაკის ფარდობა კი საიმედოა.

ფერდობი · სეზონი IV–X—კვტ·სთ/მ²
ვაკე · სეზონი IV–X—კვტ·სთ/მ²
ფერდობი / ვაკე—%
სექტემბერი (სიმწიფე)—% ვაკესთან

ინტუიცია

ერთი და იგივე ჯიში — მაგალითად, საფერავი — ალაზნის ველზე, ქართლის ზეგანზე და იმერეთის მთისწინეთში სამ სხვადასხვა ღვინოს იძლევა. გენეტიკა იგივეა, ტექნოლოგიაც შეიძლება იგივე იყოს; განსხვავდება გარემო, რომელშიც ვაზი ცხოვრობს. ამ გარემოს ერთობლიობას — კლიმატს, ნიადაგს, რელიეფს, წყლის რეჟიმს და ადამიანის მიერ დაგროვილ ადგილობრივ ცოდნას — ტერუარი ჰქვია.

ტერუარის ყველაზე ძლიერი და ყველაზე კარგად გაზომვადი კომპონენტი სითბოა. ვაზი იწყებს აქტიურ ზრდას, როცა საშუალო დღიური ტემპერატურა დაახლოებით 10 °C-ს აჭარბებს. ყოველი გრადუსი ამ ზღვარს ზემოთ არის „სამუშაო სითბო", რომელსაც მცენარე ფოტოსინთეზზე, ზრდაზე და შაქრის დაგროვებაზე ხარჯავს. თუ სეზონის განმავლობაში ამ სითბოს ჯამს დავთვლით, მივიღებთ რიცხვს, რომელიც კარგად წინასწარმეტყველებს, რომელი ჯიში მოასწრებს მომწიფებას და რა სტილის ღვინოს მივიღებთ — მსუბუქს და მჟავიანს თუ სრულ, მაღალალკოჰოლიანს.

მაგრამ სითბოს ჯამი ერთადერთი ფაქტორი არ არის. მნიშვნელოვანია, როგორ არის ის განაწილებული: ცივი ღამეები სიმწიფის ბოლოს ინარჩუნებს მჟავიანობას და აძლიერებს ანთოციანებისა და არომატული ნაერთების სინთეზს; სამხრეთისკენ მიმართული ფერდობი მეტ მზის ენერგიას იღებს, ვიდრე ვაკე; ზღვის დონიდან ყოველი 100 მეტრი ტემპერატურას დაახლოებით 0.6 °C-ით ამცირებს. ამ გვერდის კალკულატორი სწორედ ამ სამ შრეს ზომავს: სითბოს ჯამს, ღამის სიგრილეს და რელიეფის გავლენას მზის რადიაციაზე.

ისტორია

სიტყვა terroir ფრანგულიდან მომდინარეობს (terre — მიწა) და შუა საუკუნეებიდან ბურგუნდიის ცისტერციანელი ბერების პრაქტიკას უკავშირდება, რომლებიც საუკუნეების განმავლობაში აკვირდებოდნენ, რომ მეზობელი ნაკვეთები სისტემატურად განსხვავებულ ღვინოს იძლეოდა, და ვენახებს ამის მიხედვით ყოფდნენ (climats). საქართველოში იგივე ცოდნა სხვა ფორმით არსებობდა: ადგილის სახელი თავად იყო ხარისხის ნიშანი — წინანდალი, მუკუზანი, ქინძმარაული, ხვანჭკარა — და ეს ტრადიცია თანამედროვე წარმოშობის დაცულ აღნიშვნებში (PDO) გადავიდა.

სითბოს რაოდენობრივი აღრიცხვის იდეა XVIII საუკუნეში გაჩნდა: რენე რეომიურმა 1735 წელს შენიშნა, რომ მცენარის განვითარების ფაზები უკეთ ემთხვევა დაგროვილ ტემპერატურას, ვიდრე კალენდარულ თარიღს. მეღვინეობაში ეს იდეა სისტემურად 1944 წელს დაინერგა — კალიფორნიის უნივერსიტეტის (დევისი) მკვლევრებმა მეინარდ ამერინმა და ალბერტ უინკლერმა კალიფორნიის ვენახები ზრდის გრადუს-დღეების მიხედვით ხუთ რეგიონად დაყვეს. ეს კლასიფიკაცია დღემდე ყველაზე ფართოდ გამოიყენება.

1978 წელს ფრანგმა მკვლევარმა პიერ ჰაგლენმა შემოგვთავაზა ჰელიოთერმული ინდექსი, რომელიც დღის მაქსიმალურ ტემპერატურას მეტ წონას ანიჭებს (ფოტოსინთეზი დღისით მიმდინარეობს) და დღის ხანგრძლივობას გეოგრაფიული განედის მიხედვით ასწორებს. 2004 წელს ჟორჟ ტონიეტომ და ალენ კარბონომ შექმნეს მრავალკრიტერიუმიანი კლიმატური კლასიფიკაცია (MCC), რომელიც ჰაგლენის ინდექსს აერთიანებს ღამის სიცივის ინდექსთან და მშრალობის ინდექსთან. XXI საუკუნეში გრეგორი ჯონსის ნაშრომებმა ზრდის სეზონის საშუალო ტემპერატურა (GST) კლიმატის ცვლილების კვლევის მთავარ ინსტრუმენტად აქცია. 2010 წელს OIV-მ მიიღო ტერუარის ოფიციალური განმარტება, რომელიც ბუნებრივ ფაქტორებთან ერთად ადამიანის კოლექტიურ ცოდნასაც მოიცავს.

მათემატიკა

ზრდის გრადუს-დღეები (უინკლერის ინდექსი) ითვლება 1 აპრილიდან 31 ოქტომბრამდე (ჩრდილოეთ ნახევარსფერო), საბაზისო ტემპერატურით $T_b = 10$ °C:

$$GDD = \sum_{d=1\,\text{IV}}^{31\,\text{X}} \max\left(0,\; \frac{T_{max,d} + T_{min,d}}{2} - T_b\right)$$

თვიური კლიმატური მონაცემებით (როცა დღიური ჩანაწერები არ გვაქვს) ჯამი იცვლება ნამრავლით: თვის საშუალო ტემპერატურის ზღვარს ზემოთ ნამეტი გამრავლებული თვის დღეების რაოდენობაზე, $GDD \approx \sum_m n_m \max(0, \bar{T}_m - 10)$. ეს მიახლოება ოდნავ ამცირებს შედეგს გაზაფხულსა და შემოდგომაზე, როცა ცალკეული დღეები ზღვარს ზემოთაა, თვის საშუალო კი — არა.

ჰაგლენის ჰელიოთერმული ინდექსი ითვლება 1 აპრილიდან 30 სექტემბრამდე:

$$HI = \sum_{d=1\,\text{IV}}^{30\,\text{IX}} \frac{(\bar{T}_d - 10) + (T_{max,d} - 10)}{2} \cdot k$$

სადაც $k$ დღის სიგრძის კოეფიციენტია, რომელიც წრფივად იზრდება განედთან ერთად: 1.02 40°-ზე, 1.06 50°-ზე. საქართველოს ვენახებისთვის (41°–43° ჩ.გ.) $k \approx 1.025$–$1.032$.

ღამის სიცივის ინდექსი (Cool Night Index) უბრალოდ სექტემბრის საშუალო მინიმალური ტემპერატურაა: $CI = \bar{T}_{min,\,\text{IX}}$. ის ასახავს პირობებს სიმწიფის ბოლო კვირებში, როცა ყალიბდება ფერი და არომატი.

ზრდის სეზონის საშუალო ტემპერატურა (ჯონსი): $GST = \frac{1}{214}\sum_{d=1\,\text{IV}}^{31\,\text{X}} \bar{T}_d$.

სიმაღლის კორექცია: ტროპოსფეროში ტემპერატურა სიმაღლესთან ერთად მცირდება საშუალო გრადიენტით $\Gamma \approx 0.0065$ °C/მ. თუ მეტეოსადგური სიმაღლეზე $z_s$ მდებარეობს, ვენახი კი $z_v$-ზე, მაშინ $T_v = T_s - \Gamma\,(z_v - z_s)$. 300 მეტრით მაღლა მდებარე ვენახი დაახლოებით 2 °C-ით გრილია, რაც სეზონზე 400-ზე მეტ გრადუს-დღეს უდრის — ეს უინკლერის თითქმის მთელი ერთი რეგიონია.

ფერდობის მზის რადიაცია: მზის სხივის დაცემის კუთხე $\theta$ დახრილ ზედაპირზე (დახრა $\beta$, აზიმუტი $\gamma$, სადაც $\gamma = 0$ სამხრეთია, აღმოსავლეთი უარყოფითი) განედზე $\varphi$, მზის დახრილობით $\delta$ და საათობრივი კუთხით $\omega$ (დაფი და ბეკმანი):

$$\cos\theta = \sin\delta\sin\varphi\cos\beta - \sin\delta\cos\varphi\sin\beta\cos\gamma + \cos\delta\cos\varphi\cos\beta\cos\omega + \cos\delta\sin\varphi\sin\beta\cos\gamma\cos\omega + \cos\delta\sin\beta\sin\gamma\sin\omega$$

მზის დახრილობა წელიწადის $n$-ე დღისთვის: $\delta = 23.45°\,\sin\left(360°\,\frac{284+n}{365}\right)$. პირდაპირი რადიაცია ზედაპირზე $I_b\cos\theta$-ს ტოლია (როცა $\cos\theta > 0$); ამას ემატება გაბნეული რადიაცია ცის ხილული ნაწილიდან, $D_h(1+\cos\beta)/2$, და მიწიდან არეკლილი, $\rho\,G_h(1-\cos\beta)/2$. კალკულატორი ამ ჯამს დღის განმავლობაში 15-წუთიანი ბიჯით აინტეგრირებს მოწმენდილი ცის მოდელში.

ძირითადი სიდიდეები

სიდიდეაღნიშვნაერთეულიტიპური დიაპაზონი (საქართველო)
ზრდის გრადუს-დღეებიGDD°C·დღე1300 – 2300
ჰაგლენის ინდექსიHI°C·დღე1700 – 2500
ღამის სიცივის ინდექსიCI°C11 – 17
ზრდის სეზონის საშუალო ტემპ.GST°C15 – 20
საბაზისო ტემპერატურა$T_b$°C10 (შეთანხმებით)
ტემპერატურის ვერტიკალური გრადიენტი$\Gamma$°C/100 მ0.6 – 0.7
დღე-ღამური ტემპერატურის რყევაDTR°C9 – 14
ფერდობის დახრა$\beta$°0 – 30
სეზონური მზის რადიაცია$H$კვტ·სთ/მ²900 – 1300

კლიმატური კლასიფიკაციები

უინკლერის რეგიონები (°F-ის ორიგინალური ზღვრები გადაყვანილია °C-ში):

რეგიონიGDD (°C·დღე)ტიპური სტილი
I< 1389გრილი: მსუბუქი, მჟავიანი, არომატული თეთრები; შუშხუნა ღვინის ბაზა
II1389 – 1667ზომიერად გრილი: ელეგანტური თეთრები და მსუბუქი წითლები
III1667 – 1944ზომიერი: სრული სხეულის წითლები, ბალანსირებული მჟავიანობა
IV1944 – 2222თბილი: მაღალი შაქრიანობა, მჟავიანობის დაკარგვის რისკი
V> 2222ცხელი: დესერტული/გამაგრებული ღვინოები, სუფრის ყურძენი

ჰაგლენის ინდექსის კლასები (ტონიეტო და კარბონო, 2004):

კლასიHIინტერპრეტაცია
ძალიან გრილი≤ 1500მხოლოდ ადრეული ჯიშები
გრილი1500 – 1800ადრეული და საშუალო ჯიშები
ზომიერი1800 – 2100ჯიშების ფართო სპექტრი
ზომიერად თბილი2100 – 2400გვიანი წითელი ჯიშები სრულად მწიფდება
თბილი2400 – 3000მაღალი შაქრიანობა, ზოგჯერ ზედმეტი
ძალიან თბილი> 3000სითბოს სტრესი, მჟავიანობის დეფიციტი

ღამის სიცივის ინდექსის კლასები:

კლასიCI (°C)გავლენა სიმწიფეზე
ძალიან გრილი ღამეები≤ 12ინტენსიური ფერი და არომატი, მაღალი მჟავიანობა
გრილი ღამეები12 – 14კარგი ბალანსი ფერსა და შაქარს შორის
ზომიერი ღამეები14 – 18არომატის ნაწილობრივი დაკარგვა
თბილი ღამეები> 18სუნთქვით მჟავების სწრაფი წვა, მკრთალი ფერი

ნიადაგი და წყლის ბალანსი

ნიადაგის როლი ხშირად მითოლოგიზებულია — „მინერალურობის" პირდაპირი გადასვლა ნიადაგიდან ღვინოში მეცნიერულად არ დასტურდება. ნიადაგის რეალური, გაზომვადი გავლენა სამ მექანიზმს ემყარება. პირველი და მთავარი — წყლის მიწოდება: ზომიერი წყლის დეფიციტი ფერის შეცვლის ფაზის შემდეგ ამცირებს მარცვლის ზომას, აჩერებს ყლორტების ზრდას და ასიმილატებს მტევნისკენ მიმართავს, რაც კანის და რბილობის თანაფარდობას და ფენოლების კონცენტრაციას ზრდის. ძლიერი დეფიციტი კი ფოტოსინთეზს ბლოკავს და სიმწიფეს აჩერებს.

მეორე — აზოტის ხელმისაწვდომობა: აზოტით მდიდარი ნიადაგი ზრდის ვაზის სიმტკიცეს (ზრდის ენერგიას), ფოთლოვანი მასა ჩრდილავს მტევნებს და სიმწიფე ფერხდება. ღარიბი, კარგად დრენირებული ნიადაგები — ქვიშნარი, ხრეში, კირქვა — ამიტომ ითვლება მაღალი ხარისხის ტერუარად. მესამე — თერმული თვისებები: ქვიანი, მუქი ზედაპირი დღისით სითბოს აგროვებს და ღამით გამოყოფს, რაც გრილ ტერუარში მტევნის ზონის ტემპერატურას რამდენიმე გრადუსით ზრდის.

საქართველოში ეს ფაქტორები მკვეთრად ცვალებადია: ალაზნის ველის ალუვიური, კარბონატული ნიადაგები ღრმაა და წყალს კარგად ინახავს; კახეთის ფერდობების ქვიანი, კირიანი ნიადაგები ზომიერ დეფიციტს ქმნის; რაჭის ხვანჭკარის ზონის კარბონატული ფერდობები და იმერეთის მთისწინეთის თიხნარ-კირიანი ნიადაგები სხვა წყლის რეჟიმს უზრუნველყოფს. დასავლეთ საქართველოში, სადაც ნალექი წელიწადში 1000–2000 მმ-ს აღწევს, დრენაჟი უფრო მნიშვნელოვანია, ვიდრე წყლის შენახვა.

კავშირები

ტერუარის ინდექსები პირდაპირ უკავშირდება ამ თავის სხვა გვერდებს. ჯიშთა ატლასში თითოეულ ჯიშს მითითებული აქვს სითბოს ზღვარი, რომელიც საჭიროა სრული სიმწიფისთვის — ამ გვერდის კალკულატორი ამ ზღვრებს რეალური კლიმატის დაგროვების მრუდს ადარებს და აფასებს, დაახლოებით როდის მიაღწევს ჯიში მათ. შემდეგი გვერდი — სიმწიფის დინამიკა — იგივე სითბოს დაგროვებას იყენებს შაქრის, მჟავიანობისა და ფენოლების დროითი ცვლილების მოდელირებისთვის.

მეორე თავთან (ყურძნის ქიმია) კავშირი რაოდენობრივია: თბილ რეგიონში (IV–V) ვაშლმჟავა ინტენსიურად იწვის სუნთქვით, ამიტომ ღვინოს მჟავიანობის კორექცია სჭირდება, pH იზრდება და SO₂-ის მოლეკულური ფორმის წილი მცირდება (მეოთხე თავი). გრილ რეგიონში (I–II) პირიქით — შესაძლოა შაქრიანობის დეფიციტი, რაც დუღილის თავში (შაპტალიზაცია) განიხილება. ქვევრის მეთოდისთვის (მეხუთე თავი) ტერუარი განსაზღვრავს ფენოლურ პოტენციალს: კახური ტიპის ხანგრძლივი მაცერაცია მოითხოვს კარგად მომწიფებულ წიპწებსა და კანს, რაც თბილი, მზიანი ფერდობის პირობებშია უფრო მიღწევადი.

გამოყენება — საქართველოს ტერუარები

კახეთი (ალაზნისა და ივრის ხეობები) ძირითადად უინკლერის III რეგიონია, ყველაზე დაბალ და თბილ ზონებში — IV, კონტინენტური კლიმატით, ცხელი ზაფხულით და სექტემბრის შედარებით გრილი ღამეებით, განსაკუთრებით კავკასიონის ფერდობების ძირში. ეს სრულყოფილი პირობებია საფერავისა და რქაწითელის ხანგრძლივი სიმწიფისთვის და ქვევრში კახური მაცერაციისთვის. ქართლი უფრო მაღლა მდებარეობს და უფრო გრილია (II–III) — ჩინური, გორული მწვანე და შუშხუნა ღვინის ბაზა აქ ტრადიციულად კარგ შედეგს იძლევა.

იმერეთი ზღვის გავლენის ქვეშაა: მაღალი ტენიანობა, თბილი ღამეები და დიდი ნალექი. აქ ციცქა, ცოლიკოური და კრახუნა მსუბუქ, მჟავიან სტილს ქმნის, ტრადიციულად ნაკლები მაცერაციით. რაჭა-ლეჩხუმი მთის ტერუარია, სადაც მცირე ფართობზე მიკროკლიმატის ცვლილება უზარმაზარია — ხვანჭკარის ზონაში ალექსანდროულისა და მუჯურეთულის ნახევრად ტკბილი ღვინოები ხანგრძლივი, ნელი სიმწიფის შედეგია. სამეგრელო, გურია და აჭარა ყველაზე ნოტიო ზონაა, სადაც სოკოვანი დაავადებების რისკი ყველაზე მაღალია და ფერდობის დრენაჟი გადამწყვეტია.

კლიმატის ცვლილება ამ სურათს ცვლის: XX საუკუნის ბოლოდან მსოფლიოს ღვინის რეგიონების დიდ ნაწილში ზრდის სეზონის საშუალო ტემპერატურამ 1 °C-ზე მეტით მოიმატა. საქართველოს რელიეფური მრავალფეროვნება აქ უპირატესობაა — ვენახის 200–400 მეტრით აწევა ან ფერდობის ორიენტაციის შეცვლა ტემპერატურის მატების მნიშვნელოვან ნაწილს აკომპენსირებს, რასაც კალკულატორის სიმაღლის კორექცია და ფერდობის რეჟიმი პირდაპირ აჩვენებს.

ტერმინთა განმარტებები

ტერმინიგანმარტება
ტერუარიბუნებრივი (კლიმატი, ნიადაგი, რელიეფი) და ადამიანური ფაქტორების ერთობლიობა, რომელიც ადგილს უნიკალურ ხასიათს ანიჭებს (OIV, 2010)
ზრდის გრადუს-დღეებისეზონის განმავლობაში საშუალო დღიური ტემპერატურის 10 °C-ს ზემოთ ნამეტის ჯამი
ჰელიოთერმული ინდექსიჰაგლენის ინდექსი — სითბოს ჯამი დღის მაქსიმუმის წონით და დღის სიგრძის კორექციით
ღამის სიცივის ინდექსისექტემბრის საშუალო მინიმალური ტემპერატურა
მაკროკლიმატირეგიონული კლიმატი (ათეულობით კმ), მეტეოსადგურის მონაცემები
მეზოკლიმატიკონკრეტული ფერდობის ან ხეობის კლიმატი (ასობით მ – რამდენიმე კმ)
მიკროკლიმატიპირობები ფოთლოვანი მასისა და მტევნის ზონაში (სანტიმეტრები – მეტრები)
დღე-ღამური ტემპერატურის რყევასხვაობა დღის მაქსიმალურ და ღამის მინიმალურ ტემპერატურას შორის
ფერდობის ორიენტაცია მზისადმიფერდობის აზიმუტი — რომელი მხრისკენაა მიმართული
ტემპერატურის ვერტიკალური გრადიენტიტემპერატურის კლება სიმაღლის ერთეულზე, ≈0.65 °C/100 მ
წყლის დეფიციტიმდგომარეობა, როცა ტრანსპირაცია აჭარბებს ფესვებით წყლის შეწოვას
ფერის შეცვლის ფაზასიმწიფის დასაწყისი — მარცვალი რბილდება, ფერს იცვლის და შაქრის დაგროვება ჩქარდება

პრაქტიკული გამოყენება გამოთვლებში

წარმოვიდგინოთ მეღვინე, რომელიც კახეთში, თელავის მახლობლად, 850 მეტრ სიმაღლეზე ახალი ვენახის გაშენებას გეგმავს და ირჩევს საფერავსა და რქაწითელს შორის. თელავის მეტეოსადგური 568 მ-ზეა. კალკულატორში ის სადგურის მონაცემებს და ვენახის სიმაღლეს შეიყვანს: 282 მეტრის სხვაობა ტემპერატურას დაახლოებით 1.8 °C-ით ამცირებს, GDD კი დაახლოებით 1750-დან 1350-მდე ეცემა — უინკლერის III რეგიონიდან I-ში. დაგროვების მრუდზე მაშინვე ჩანს, რომელი ჯიშის ზღვარი რჩება ოქტომბრის ბოლომდე მიუღწეველი: გვიანი წითელი ჯიში, რომელიც სადგურის სიმაღლეზე სექტემბერში მწიფდება, ამ სიმაღლეზე შეიძლება საერთოდ ვერ მომწიფდეს, ადრეული და საშუალო თეთრი ჯიში კი ჯერ კიდევ ასწრებს. გადაწყვეტილება ორ ვარიანტს იძლევა: ან თეთრი ჯიში, ან წითელი, მაგრამ სამხრეთის ფერდობზე. ფერდობის რეჟიმით ის ნახავს, რომ 20°-იანი სამხრეთის ფერდობი ვაკესთან შედარებით მთელ სეზონზე დაახლოებით 8%-ით მეტ რადიაციას იღებს, სექტემბერში კი — დაახლოებით 19%-ით მეტს, რადგან დაბალი შემოდგომის მზე დახრილ ზედაპირს უფრო პერპენდიკულარულად ეცემა. ეს მატება მოდის ზუსტად სიმწიფის ბოლო კვირებზე, როცა ის ყველაზე მეტად სჭირდება. ამასთან, CI დაახლოებით 9–10 °C სიმაღლეზე აჩვენებს, რომ ღამეები ძალიან გრილია — მჟავიანობა და ფერი კარგად შენარჩუნდება, რაც მაღალმთიანი, მჟავიანი და ელეგანტური სტილისთვის აშკარა უპირატესობაა. ასე სამი გამოთვლა ერთად ინტუიციურ არჩევანს რაოდენობრივ, დასაბუთებულ გადაწყვეტილებად აქცევს.

დამწყებისთვის — პირველი გამოთვლა 3 წუთში

1. გახსენი ჩანართი „კალკულატორი" და დარჩი პირველ რეჟიმზე „სითბო და ინდექსები". ზედა სიიდან აირჩიე შენთვის ახლობელი რეგიონი — ცხრილი ავტომატურად შეივსება ამ რეგიონის მეტეოსადგურის სადემონსტრაციო თვიური ტემპერატურებით.

2. თუ შენი ვენახი სადგურზე მაღლა ან დაბლა მდებარეობს, ველში „ვენახის სიმაღლე" შეიყვანე რეალური სიმაღლე. ყველა ტემპერატურა ავტომატურად გადაითვლება.

3. დააჭირე „გამოთვლა". ზედა ოთხი ბარათი გაჩვენებს ოთხ ინდექსს და მათ კლასს. მთავარია პირველი — GDD და უინკლერის რეგიონი (I ყველაზე გრილია, V ყველაზე ცხელი).

4. ქვედა გრაფიკზე ხედავ, როგორ გროვდება სითბო აპრილიდან ოქტომბრამდე. წერტილები ჯიშებს აღნიშნავს — თითოეული ჩნდება იმ დღეს, როცა სეზონი ამ ჯიშის სითბოს ზღვარს მიაღწევს. თუ ჯიშის წერტილი გრაფიკზე საერთოდ არ ჩანს, ის ამ კლიმატში ვერ მოასწრებს სრულ სიმწიფეს.

5. სცადე მეორე რეჟიმი „რეგიონების შედარება" — ის ერთ ეკრანზე აჩვენებს საქართველოს ცხრა რეგიონს და გეხმარება, თვალით დაინახო, რით განსხვავდება კახეთი იმერეთისგან.

პროფესიონალისთვის — ზუსტი მონაცემები და ინტერპრეტაცია

1. წინასწარ ჩაწერილი რეგიონული მონაცემები საილუსტრაციოა — ისინი ასახავს კლიმატური ნორმების სიდიდის რიგს და არა კონკრეტული სადგურის ოფიციალურ მონაცემებს. ზუსტი ანალიზისთვის ცხრილში შეიყვანე გარემოს ეროვნული სააგენტოს (ჰიდრომეტეოროლოგიის დეპარტამენტის) მრავალწლიური ნორმები ან ვენახში დამონტაჟებული მეტეოსადგურის მონაცემები.

2. გაითვალისწინე, რომ თვიური მეთოდი GDD-ს ოდნავ ამცირებს (როგორც წესი, რამდენიმე პროცენტით) დღიურ ჯამთან შედარებით, განსაკუთრებით გრილ კლიმატში, სადაც აპრილისა და ოქტომბრის საშუალო ზღვართან ახლოსაა. რეგიონების შედარებისთვის ეს ცდომილება სისტემურია და ნაკლებად მნიშვნელოვანი; ზღვრულ შემთხვევებში (ორი უინკლერის რეგიონის საზღვარზე) დაეყრდენი დღიურ მონაცემებს.

3. სიმაღლის კორექცია იყენებს სტანდარტულ გრადიენტს 0.65 °C/100 მ. მთის ხეობებში ტემპერატურული ინვერსიის დროს (ცივი ჰაერის ჩადინება ხეობის ფსკერზე ღამით) რეალური სურათი შეიძლება საპირისპირო იყოს — ფერდობის შუა ნაწილი ხშირად უფრო თბილია, ვიდრე ფსკერი. ამიტომ მინიმალური ტემპერატურისა და CI-ის ინტერპრეტაციისას ფრთხილად იყავი.

4. ფერდობის რეჟიმი იყენებს მოწმენდილი ცის მოდელს (მაინელის ატმოსფერული გამჭვირვალობა, იზოტროპული გაბნეული რადიაცია). აბსოლუტური მნიშვნელობები ღრუბლიან კლიმატში (დასავლეთ საქართველო) რეალობაზე მაღალია, მაგრამ ფარდობითი შედარება — ფერდობი ვაკესთან — საიმედოა, რადგან ღრუბლიანობა ორივეს ერთნაირად ამცირებს. სწორედ ეს ფარდობა გამოიყენე გადაწყვეტილებისთვის.

5. ინდექსები ერთმანეთის შემავსებელია და არა ჩამნაცვლებელი: GDD აფასებს, მოასწრებს თუ არა ჯიში სიმწიფეს; HI — შაქრის დაგროვების პოტენციალს; CI — ფერისა და არომატის ხარისხს; GST — კლიმატის ცვლილების ტრენდებთან შედარებას. მრავალკრიტერიუმიანი მიდგომა (HI + CI) შედარების რეჟიმის გაფანტულობის დიაგრამაზეა ნაჩვენები.

1. რატომ არის ზრდის გრადუს-დღეების საბაზისო ტემპერატურა 10 °C?

10 °C ემპირიული ზღვარია: მის ქვემოთ ვაზის ფოტოსინთეზი და ზრდა უმნიშვნელოა, ამიტომ ამ ზღვარს ზემოთ მხოლოდ ნამეტი ითვლება „სამუშაო სითბოდ".

2. ვენახი მეტეოსადგურიდან 400 მეტრით მაღლაა. დაახლოებით რამდენით გრილი იქნება იქ საშუალო ტემპერატურა?

სტანდარტული გრადიენტი ≈ 0.65 °C/100 მ, ანუ 400 მ × 0.0065 °C/მ ≈ 2.6 °C. სეზონზე ეს 500-ზე მეტ გრადუს-დღეს ნიშნავს.

3. რას ზომავს ღამის სიცივის ინდექსი (CI)?

სიმწიფის ბოლო კვირების გრილი ღამეები ამცირებს მჟავების სუნთქვით წვას და აძლიერებს ანთოციანებისა და არომატული ნაერთების სინთეზს.

4. რით განსხვავდება ჰაგლენის ინდექსი უინკლერის გრადუს-დღეებისგან?

ფოტოსინთეზი დღისით მიმდინარეობს, ამიტომ ჰაგლენი საშუალოსა და მაქსიმუმს აშუალებს და შედეგს k-კოეფიციენტით (1.02–1.06) ამრავლებს. ის ითვლება აპრილიდან სექტემბრის ჩათვლით.