მეღვინეობის ლაბორატორია
I ნაწილი * საოჯახო მარანი - ღვინო სახლის პირობებში * / საზომი ხელსაწყოები და ანალიზები

საოჯახო მარანი · პრაქტიკული გზამკვლევი

საზომი ხელსაწყოები და ანალიზები

რამდენი შაქარია ტკბილში და რამდენი დარჩა დუღილისას, რამდენი მჟავაა ღვინოში, როგორია pH, რამდენი SO₂ იცავს ღვინოს და დასრულდა თუ არა ვაშლმჟავა-რძემჟავა დუღილი. როგორ გავზომოთ სახლის ხელსაწყოებით სწორად და როგორ წავიკითხოთ შედეგი.

გაზომვა

რეფრაქტომეტრი სინათლის გარდატეხას ზომავს, არეომეტრი — სიმკვრივეს. დუღილამდე ორივე ერთსა და იმავეს აჩვენებს. დუღილის დაწყების შემდეგ სპირტი რეფრაქტომეტრის ჩვენებას ამახინჯებს: ის ზედმეტ შაქარს აჩვენებს. ამიტომ დუღილის დროს რეფრაქტომეტრის ჩვენება საწყისი შაქრიანობით სწორდება (ტერილის ფორმულა, სიზუსტე ≈ ±0.003). შაქარი გ/ლ = 10 × Brix × სიმკვრივე × 0.9; პოტენციური სპირტი = შაქარი ÷ 16.83.

შაქრიანობა (20 °C-ზე)—°Brix
სიმკვრივე (20 °C-ზე)—
შაქარი—გ/ლ
პოტენციური სპირტი—% მოც.

ტიტრული მჟავიანობა

pH-მეტრის შემოწმება

მჟავიანობა = NaOH (მლ) × N × 75.04 ÷ სინჯი (მლ), გამოსახული ღვინომჟავაზე (გ/ლ). გოგირდმჟავაზე გადასაყვანად 1.531-ზე გაყავი. pH-მეტრი ორი ბუფერით მოწმდება: იდეალურ ელექტროდს დახრილობა 100% აქვს. გრაფიკზე ტიტრაციის მრუდი გამოთვლილია ღვინის მჟავების (ღვინომჟავა, ვაშლმჟავა, ლიმონმჟავა) და კალიუმის მოდელით, რომელიც შენს მჟავიანობასა და pH-ს ემთხვევა.

ტიტრული მჟავიანობა—გ/ლ
გოგირდმჟავაზე—გ/ლ
ელექტროდის დახრილობა—%
ღვინის pH (შესწორებული)—

იოდომეტრია (რიპერის მეთოდი)

თავისუფალი SO₂ (მგ/ლ) = იოდი (მლ) × N × 32 000 ÷ სინჯი (მლ). 0.02 N იოდით და 25 მლ სინჯით ყოველი მლ იოდი = 25.6 მგ/ლ. ღვინოს მხოლოდ მოლეკულური SO₂ იცავს, რომლის წილი pH-ზეა დამოკიდებული: მოლეკულური = თავისუფალი ÷ (1 + 10^(pH − 1.81)). კალიუმის მეტაბისულფიტი (K₂S₂O₅) 57.6% SO₂-ს იძლევა. წითელ ღვინოში რიპერის მეთოდი ფენოლების გამო 5–10 მგ/ლ-ით მეტს აჩვენებს.

თავისუფალი SO₂—მგ/ლ
საერთო / შეკავშირებული—მგ/ლ
მოლეკულური SO₂—მგ/ლ
დასამატებელი K₂S₂O₅—გ

ქაღალდის ქრომატოგრამა

Rf = ლაქის მანძილი ÷ გამხსნელის ფრონტის მანძილი, ორივე სტარტის ხაზიდან, ლაქის ცენტრამდე. ბუტანოლი–ჭიანჭველმჟავა–წყლის გამხსნელში ტიპური Rf: ღვინომჟავა ≈ 0.28, ლიმონმჟავა ≈ 0.42, ვაშლმჟავა ≈ 0.51, რძემჟავა ≈ 0.69. Rf ტემპერატურასა და ქაღალდზეა დამოკიდებული, ამიტომ უმჯობესია, გვერდით ვაშლმჟავას სტანდარტიც დაიტანო — მაშინ შკალა მის მიხედვით სწორდება.

ლაქების Rf—
ვაშლმჟავა—
რძემჟავა—
მალოლაქტიკური დუღილი—

რატომ უნდა ვზომოთ

ღვინის დაყენება თვალით და გემოთაც შეიძლება, მაგრამ რამდენიმე მარტივი გაზომვა ბევრ შეცდომას აგაცილებს. შაქრიანობით გაიგებ, როდის დაკრიფო და რამდენი სპირტი ექნება ღვინოს; სიმკვრივე დუღილისას გეტყვის, დუღილი მიმდინარეობს თუ გაჩერდა; მჟავიანობა და pH განსაზღვრავს გემოს, ფერს და იმას, რამდენად დაცულია ღვინო მიკრობებისგან; SO₂-ის გაზომვა გეტყვის, საკმარისია თუ არა დაცვა; ქრომატოგრამა კი აჩვენებს, დასრულდა თუ არა ვაშლმჟავა-რძემჟავა დუღილი.

სახლის მარნისთვის საკმარისია: რეფრაქტომეტრი, არეომეტრი საზომი ცილინდრით, თერმომეტრი, pH-მეტრი ან pH-ის ქაღალდი, მჟავიანობის ტიტრაციის ნაკრები, SO₂-ის ნაკრები და, სურვილისამებრ, ქაღალდის ქრომატოგრაფიის ნაკრები.

ხელსაწყორას ზომავსროდის გამოიყენებასად იყიდება
რეფრაქტომეტრიშაქრიანობა (°Brix) ერთი წვეთითვენახში სიმწიფის კონტროლი, ტკბილიღვინის ინვენტარის მაღაზია, ინტერნეტი
არეომეტრი + ცილინდრისიმკვრივე (SG) ან შაქრის შკალატკბილი, დუღილის კონტროლიღვინის ინვენტარის მაღაზია
თერმომეტრიტემპერატურაყოველ გაზომვასთან, დუღილისამეურნეო მაღაზია, აფთიაქი
pH-მეტრი, ბუფერებიpHტკბილი, ღვინო, SO₂-ის დოზის გამოთვლალაბორატორიული მაღაზია, ინტერნეტი
ტიტრაციის ნაკრებიტიტრული მჟავიანობატკბილი, ღვინოღვინის ინვენტარის ან ქიმიური რეაქტივების მაღაზია
SO₂-ის ნაკრები (იოდი)თავისუფალი და საერთო SO₂დუღილის შემდეგ, შენახვისასღვინის ინვენტარის მაღაზია
ქრომატოგრაფიის ნაკრებიღვინის მჟავებიმალოლაქტიკური დუღილის კონტროლიღვინის ინვენტარის მაღაზია, ინტერნეტი

რეფრაქტომეტრი

რეფრაქტომეტრი სინათლის გარდატეხის კუთხეს ზომავს: რაც მეტია სითხეში გახსნილი შაქარი, მით მეტად ირხევა სინათლე. შკალა გრადუირებულია °Brix-ში — 1 °Brix ნიშნავს 1 გრამ საქაროზას 100 გრამ ხსნარში. ყურძნის ტკბილში შაქრის გარდა სხვა ნივთიერებებიც არის გახსნილი (მჟავები, მინერალები), ამიტომ რეალური შაქარი Brix-ით გამოთვლილზე დაახლოებით 10%-ით ნაკლებია.

რეფრაქტომეტრის უპირატესობა ისაა, რომ ერთი წვეთი სჭირდება: ვენახში 100 მარცვალს მოწყვეტ, დაჭყლეტ და წვენს გაზომავ. სწორი გაზომვისთვის:

• ყოველი სეზონის დასაწყისში დააკალიბრე გამოხდილი წყლით: ჩვენება 0-ზე უნდა იყოს. თუ არ არის, ხრახნით დააყენე.

• წვეთი პრიზმაზე ისე დაიტანე, რომ ჰაერის ბუშტი არ დარჩეს; დახურე ფირფიტა და 30 წამი დაელოდე, რომ ტემპერატურა გათანაბრდეს.

• თუ რეფრაქტომეტრს ATC (ტემპერატურის ავტომატური კომპენსაცია) არ აქვს, ყოველი გრადუსი 20 °C-ის ზემოთ ≈ 0.075 °Brix-ს აკლებს ჩვენებას — ეს უნდა დაუმატო.

• გაზომვის შემდეგ პრიზმა წყლით გაწმინდე და რბილი ქსოვილით გაამშრალე.

დუღილის დაწყების შემდეგ რეფრაქტომეტრი შაქარს აღარ ზომავს სწორად: სპირტს წყალზე მაღალი გარდატეხის მაჩვენებელი აქვს და ჩვენებას ზრდის. მშრალ ღვინოში, რომელშიც შაქარი თითქმის აღარ არის, რეფრაქტომეტრი მაინც 5–8 °Brix-ს აჩვენებს. თუ საწყისი შაქრიანობა ცნობილია, ახლანდელი სიმკვრივე ემპირიული (ტერილის) ფორმულით შეიძლება შეფასდეს:

$$SG \approx 1 - 0.0044993\,B_0 + 0.011774\,B + 0.00027581\,B_0^2 - 0.0012717\,B^2 - 0.00000728\,B_0^3 + 0.000063293\,B^3$$

სადაც $B_0$ საწყისი, $B$ კი ახლანდელი ჩვენებაა (°Brix). ფორმულა ლუდისთვისაა შედგენილი, ღვინისთვის მიახლოებითია (±0.003). დუღილის ბოლოს შედეგი არეომეტრით უნდა დაადასტურო.

არეომეტრი

არეომეტრი (ჰიდრომეტრი) მინის ტივტივაა, რომელიც სითხეში მით უფრო ღრმად იძირება, რაც ნაკლებია სითხის სიმკვრივე. წყალში ის 1.000-ს აჩვენებს, მწიფე ყურძნის ტკბილში 1.090–1.110-ს, მშრალ ღვინოში 0.990–0.996-ს (სპირტი წყალზე მსუბუქია). ზოგ არეომეტრს შაქრის შკალაც აქვს (°Brix ან °Oe), ზოგს — პოტენციური სპირტისაც.

სიმკვრივე და შაქრიანობა ერთმანეთს ასე უკავშირდება:

$$SG = 1 + \frac{B}{258.6 - 0.8796\,B}\qquad S\ (\text{გ/ლ}) \approx 10 \cdot B \cdot SG \cdot 0.9$$

პოტენციური სპირტი (% მოც.) = შაქარი (გ/ლ) ÷ 16.83. ეს ევროპული კანონმდებლობის ოფიციალური კოეფიციენტია; სახლის პირობებში ღვინო ხშირად ოდნავ ნაკლებ სპირტს იძლევა.

სწორი გაზომვისთვის:

• ტკბილი ან ღვინო ჩაასხი გამჭვირვალე ცილინდრში (250 მლ), არეომეტრი ჩაუშვი და ოდნავ დაატრიალე, რომ ბუშტები მოსცილდეს. დუღილის დროს CO₂-ის ბუშტები არეომეტრს ზემოთ სწევს — სინჯი ჯერ კარგად შეანჯღრიე.

• ჩვენება წაიკითხე სითხის ზედაპირის დონეზე, თვალი ზედაპირის სწორზე უნდა იყოს, არა მენისკის კიდეზე.

• არეომეტრი გარკვეულ ტემპერატურაზეა დაკალიბრებული (ჩვეულებრივ 20 °C, ზოგჯერ 15.6 °C). თბილი ტკბილი ფართოვდება და ნაკლებს აჩვენებს: 30 °C-ზე ≈ 0.0026-ით ნაკლებს, ანუ ≈ 0.7 °Brix-ით. შესწორება წყლის სიმკვრივის თანაფარდობით კეთდება:

$$SG_{20} = SG_{T}\cdot\frac{\rho_w(20\ °C)}{\rho_w(T)}$$

• სინჯი ჭურჭელში ნუ დააბრუნებ: ის შეიძლება დაბინძურდა. ცილინდრი და არეომეტრი გამოყენებამდე და მერე გარეცხე.

დუღილის დასრულება ორი გაზომვით დასტურდება: თუ სამ დღეში სიმკვრივე არ შეცვლილა და 0.996-ზე დაბალია, ღვინო მშრალია. თუ სიმკვრივე 1.000-ზე ზემოთ გაჩერდა, დუღილი გაჩერებულია — ეს უკვე პრობლემაა (იხ. III თავი).

მჟავიანობა და pH

მჟავიანობის ორი სხვადასხვა საზომი არსებობს. ტიტრული მჟავიანობა აჩვენებს, რამდენი მჟავაა ღვინოში საერთოდ — ის გემოს მჟავიანობას განსაზღვრავს. pH კი აჩვენებს, რამდენად ძლიერია ეს მჟავიანობა — ანუ რამდენი თავისუფალი წყალბადის იონია. pH განსაზღვრავს ფერის სტაბილურობას, SO₂-ის ეფექტურობას და ბაქტერიების ზრდას. ორი ღვინო, რომელსაც ერთნაირი მჟავიანობა აქვს, შეიძლება განსხვავებული pH-ით იყოს: კალიუმი, რომელსაც ვაზი ნიადაგიდან იღებს, მჟავებს ნაწილობრივ ანეიტრალებს და pH-ს ზრდის.

ტიტრული მჟავიანობა ტუტით (NaOH) იზომება: ღვინის სინჯს წვეთ-წვეთად ემატება ცნობილი კონცენტრაციის NaOH, სანამ ინდიკატორი ფერს არ შეიცვლის ან pH-მეტრი ბოლო წერტილს არ აჩვენებს:

$$TA\ (\text{გ/ლ ღვინომჟავაზე}) = \frac{V_{NaOH}\cdot N \cdot 75.04}{V_{\text{სინჯი}}}$$

ევროპაში (OIV) ბოლო წერტილი pH 7.0-ია (ინდიკატორი ბრომთიმოლის ლურჯი: ყვითელი → ლურჯი-მწვანე), აშშ-ში — pH 8.2 (ფენოლფთალეინი: უფერო → ვარდისფერი). 8.2-მდე ტიტრაცია ცოტა მეტს აჩვენებს: ამ ინტერვალში ფოსფატი, ამინომჟავები და ფენოლები ინეიტრალდება. ძველ ქართულ და რუსულ ლიტერატურაში მჟავიანობა ხშირად ღვინომჟავაზე გამოისახება, ფრანგულში — გოგირდმჟავაზე (1.531-ჯერ ნაკლები რიცხვი).

წითელ და ქარვისფერ ღვინოში ინდიკატორის ფერის ცვლილება ძნელად ჩანს. ასეთ ღვინოს ტიტრაციამდე წყლით 4–5-ჯერ გააზავე, ან უკეთესი — ბოლო წერტილი pH-მეტრით დაადგინე.

მაჩვენებელითეთრი ღვინოწითელი, ქარვისფერი
ტიტრული მჟავიანობა, გ/ლ ღვინომჟავაზე5.5–84.5–6.5
pH3.1–3.43.3–3.7

pH-მეტრი მინის ელექტროდის ძაბვას ზომავს. ელექტროდი დროთა განმავლობაში ბერდება, ამიტომ ყოველი გაზომვის დღეს ორი ბუფერით (pH 4.00 და 7.00) უნდა დააკალიბრო. იდეალური ელექტროდის დახრილობა 100%-ია (59.2 მვ ერთ pH ერთეულზე 25 °C-ზე). თუ დახრილობა 95%-ზე დაბალია, ელექტროდი გაწმინდე; თუ 90%-ზე დაბალია — შეცვალე. ელექტროდი ყოველთვის შესანახ ხსნარში (3M KCl) შეინახე, არასოდეს გამოხდილ წყალში ან მშრალად. pH-ის ქაღალდი ღვინისთვის ზედმეტად უხეშია (±0.3).

გოგირდის დიოქსიდი

SO₂ ღვინოში ორ ფორმაშია: თავისუფალი და შეკავშირებული (აცეტალდეჰიდთან, შაქრებთან, ანთოციანებთან). ღვინოს მხოლოდ თავისუფალი SO₂ იცავს, მისგანაც — მხოლოდ მოლეკულური ფორმა, რომლის წილი pH-ზეა დამოკიდებული:

$$SO_2^{\text{მოლ}} = \frac{SO_2^{\text{თავ}}}{1 + 10^{\,pH - 1.81}}$$

pH 3.2-ზე თავისუფალი SO₂-ის ≈ 4% მოლეკულურია, pH 3.7-ზე — მხოლოდ ≈ 1.3%. თეთრი ღვინის დასაცავად საჭიროა ≈ 0.8 მგ/ლ მოლეკულური SO₂, წითლისთვის — ≈ 0.5 მგ/ლ (ტანინები და ანთოციანები დამატებით იცავს). ამიტომ მაღალი pH-ის ღვინოს გაცილებით მეტი SO₂ სჭირდება.

სახლის პირობებში SO₂ იოდით იზომება (რიპერის მეთოდი). იოდი SO₂-ს ჟანგავს; როცა მთელი თავისუფალი SO₂ დაიჟანგება, ზედმეტი იოდი სახამებელთან ლურჯ ფერს იძლევა:

$$SO_2\ (\text{მგ/ლ}) = \frac{V_{I_2}\cdot N\cdot 32\,000}{V_{\text{სინჯი}}}$$

სინჯს ჯერ გოგირდმჟავა ემატება (pH-ის დასაწევად), მერე სახამებელი. საერთო SO₂-ისთვის სინჯი ჯერ NaOH-ით 10 წუთი ყოვნდება — ეს შეკავშირებულ SO₂-ს ათავისუფლებს. მეთოდი სწრაფი და იაფია, მაგრამ წითელ ღვინოში ფენოლები და ასკორბინის მჟავა იოდსაც ხარჯავს — შედეგი 5–10 მგ/ლ-ით მაღალია, ფერის ცვლილებაც ძნელად ჩანს. ზუსტი გაზომვისთვის არსებობს აერაცია-ოქსიდაციის მეთოდი (ლაბორატორიაში).

კალიუმის მეტაბისულფიტი (K₂S₂O₅) 57.6% SO₂-ს იძლევა: 1 გრამი 100 ლიტრ ღვინოში ≈ 5.8 მგ/ლ SO₂-ს მატებს. დამატებული SO₂-ის ნაწილი მაშინვე შეიკავშირება, ამიტომ დამატებიდან 1–2 დღის შემდეგ ხელახლა გაზომე.

ქაღალდის ქრომატოგრაფია

მალოლაქტიკური დუღილისას ბაქტერიები ვაშლმჟავას რძემჟავად გარდაქმნიან. დასრულებულია თუ არა ეს პროცესი, ყველაზე მარტივად ქაღალდის ქრომატოგრაფიით ჩანს. ქრომატოგრაფიის ქაღალდზე, ქვედა კიდიდან 2.5 სმ-ზე, ფანქრით სტარტის ხაზი ივლება და მასზე კაპილარით პატარა წვეთები დაიტანება: ღვინო და მჟავების სტანდარტები (ღვინომჟავა, ვაშლმჟავა, რძემჟავა). ქაღალდი ცილინდრად იხვევა და ჩაიდგმება ქილაში, რომლის ძირზე 1 სმ გამხსნელია (ბუტანოლი, ჭიანჭველმჟავა, წყალი და ინდიკატორი ბრომკრეზოლის მწვანე).

გამხსნელი ქაღალდზე ზემოთ ადის და მჟავებსაც თან მიაქვს — თითოეულს სხვადასხვა სიჩქარით. 6–8 საათში, როცა გამხსნელი ზედა კიდეს მიუახლოვდება, ქაღალდი ამოიღება, ფრონტი მოინიშნება და ქაღალდი გაშრება. ინდიკატორი ფონს ლურჯ-მწვანედ ღებავს, მჟავები კი ყვითელ ლაქებად ჩანს. თითოეული ლაქის ფარდობითი მანძილი:

$$R_f = \frac{\text{ლაქის მანძილი სტარტიდან}}{\text{ფრონტის მანძილი სტარტიდან}}$$

ტიპური Rf: ღვინომჟავა ≈ 0.28, ლიმონმჟავა ≈ 0.42, ვაშლმჟავა ≈ 0.51, რძემჟავა ≈ 0.69. თუ ღვინის ზოლში ვაშლმჟავას ლაქა აღარ ჩანს, მალოლაქტიკური დუღილი დასრულებულია. მეთოდი ხარისხობრივია: 0.1–0.2 გ/ლ-ზე ნაკლები ვაშლმჟავა ქაღალდზე აღარ ჩანს.

გამხსნელს ძლიერი სუნი აქვს და აალებადია: იმუშავე ღია ჰაერზე ან კარგად განიავებულ ოთახში, ხელთათმანებით, ცეცხლისგან შორს. ქილა მჭიდროდ დახურული შეინახე.

სიზუსტე და ჩანაწერები

სახლის ხელსაწყოები ლაბორატორიულ სიზუსტეს ვერ მოგცემს, მაგრამ ღვინის მართვისთვის საკმარისია: შაქრიანობა ±0.2 °Brix, სიმკვრივე ±0.001, pH ±0.05 (დაკალიბრებული ელექტროდით), მჟავიანობა ±0.2 გ/ლ, SO₂ ±5 მგ/ლ. მთავარია, ყოველთვის ერთი და იგივე წესით ზომო და შედეგი ჩაიწერო — თარიღით, ტემპერატურით და ჭურჭლის ნომრით. ცვლილების ტენდენცია ხშირად უფრო მნიშვნელოვანია, ვიდრე ერთი გაზომვის ზუსტი რიცხვი. ჩანაწერებისთვის გამოიყენე „ყურძნიდან ღვინომდე" გვერდის ჟურნალი.

ზოგიერთი გაზომვა სახლში ვერ კეთდება ან არაზუსტია: სპირტის ზუსტი შემცველობა (ვინომეტრი მხოლოდ მშრალ ღვინოში იძლევა უხეშ შეფასებას), აქროლადი მჟავიანობა, ნარჩენი შაქრის ზუსტი რაოდენობა, ცილოვანი და ღვინის ქვის სტაბილურობა. თუ ღვინოს ყიდი ან კონკურსზე აგზავნი, სინჯი აკრედიტებულ ლაბორატორიაში გააგზავნე.

როგორ გამოვიყენოთ ეს გვერდი

1. „შაქრის" რეჟიმში აირჩიე ხელსაწყო (რეფრაქტომეტრი ან არეომეტრი) და როდის ზომავ — დუღილამდე თუ დუღილის დროს. შეიყვანე ჩვენება და სინჯის ტემპერატურა. დუღილამდე მიიღებ შესწორებულ შაქრიანობას, სიმკვრივეს, შაქარს გ/ლ-ში და პოტენციურ სპირტს. გრაფიკი აჩვენებს, რამდენი უნდა დაემატოს ჩვენებას სხვადასხვა ტემპერატურაზე.

2. დუღილის დროს შეიყვანე საწყისი შაქრიანობაც. გამოჩნდება ახლანდელი სიმკვრივე, რამდენი შაქარი დადუღდა, რამდენი სპირტია უკვე ღვინოში და რამდენი შაქარი დარჩა. გრაფიკზე ჩანს, როგორ იცვლება სიმკვრივე და რეფრაქტომეტრის ჩვენება დუღილის მსვლელობისას — ნახავ, რომ მშრალ ღვინოშიც რეფრაქტომეტრი 5–8 °Brix-ს აჩვენებს.

3. „მჟავიანობისა და pH-ის" რეჟიმში შეიყვანე ტიტრაციის მონაცემები: სინჯის მოცულობა, NaOH-ის კონცენტრაცია და დახარჯული NaOH. ქვემოთ შეიყვანე pH-მეტრის ჩვენებები ორ ბუფერში და ღვინოში — მიიღებ ელექტროდის დახრილობას და შესწორებულ pH-ს. გრაფიკზე ჩანს ტიტრაციის მრუდი და ორივე ინდიკატორის ფერის ცვლილების წერტილი.

4. „SO₂-ის" რეჟიმში შეიყვანე იოდის ტიტრაციის მონაცემები, ღვინის pH, ტიპი და ჭურჭლის მოცულობა. გამოჩნდება თავისუფალი, საერთო და მოლეკულური SO₂ და რამდენი გრამი კალიუმის მეტაბისულფიტი უნდა დაამატო.

5. „ქრომატოგრაფიის" რეჟიმში შეიყვანე გამხსნელის ფრონტის მანძილი და ღვინის ზოლში ლაქების მანძილები (სმ, სტარტის ხაზიდან ლაქის ცენტრამდე). თუ ვაშლმჟავას სტანდარტიც დაიტანე, ჩაწერე მისი ლაქის მანძილიც. გამოჩნდება, რომელი მჟავებია ღვინოში და დასრულდა თუ არა მალოლაქტიკური დუღილი.

ყველა შეყვანილი მონაცემი შენს ბრაუზერში ინახება, ამიტომ გვერდზე დაბრუნებისას ისევ დაგხვდება.

გაზომვის კალენდარი

• რთველამდე 2–3 კვირით ადრე, კვირაში ერთხელ: შაქრიანობა რეფრაქტომეტრით (100 მარცვალი ვენახის სხვადასხვა ადგილიდან), სურვილისამებრ მჟავიანობა და pH.

• დაჭყლეტის დღეს: შაქრიანობა არეომეტრით, მჟავიანობა, pH. ამ მონაცემებით გამოითვლება SO₂-ის და, საჭიროების შემთხვევაში, შაქრის ან მჟავის დოზა.

• დუღილისას, დღეში ერთხელ ერთსა და იმავე დროს: სიმკვრივე და ტემპერატურა. ჩაწერე ჟურნალში.

• დუღილის ბოლოს: სიმკვრივე ორჯერ, 3 დღის შუალედით. თუ არ იცვლება და 0.996-ზე ნაკლებია, დუღილი დასრულდა.

• მალოლაქტიკური დუღილისას: ქრომატოგრამა 2–3 კვირაში ერთხელ.

• დუღილის შემდეგ და შენახვისას: თავისუფალი SO₂ ყოველ გადაღებაზე და 1–2 თვეში ერთხელ; pH ერთხელ, მალოლაქტიკური დუღილის შემდეგ.

პრაქტიკული რჩევები

• ტკბილის სინჯი აიღე ჭურჭლის შუა სიღრმიდან, კარგად მორევის შემდეგ — ზედა ფენა და ჭაჭის ქუდის ქვეშ მყოფი სითხე განსხვავებულია.

• დუღილის დროს სინჯი ზომვამდე შეანჯღრიე ან ჩაასხ-გადმოასხი, რომ CO₂ გამოვიდეს.

• მღვრიე სინჯი შეიძლება ქაღალდის ფილტრით ან დაწდომით გაიწმინდოს — ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია რეფრაქტომეტრისა და იოდომეტრიისთვის.

• NaOH ჰაერიდან CO₂-ს შთანთქავს და კონცენტრაციას კარგავს — მჭიდროდ დახურული შეინახე და ყოველწლიურად განაახლე. იოდის ხსნარი ბნელ მინაში, გრილად შეინახე; ძველი, გაუფერულებული იოდი არასწორ შედეგს იძლევა.

• NaOH და გოგირდმჟავა კანს და თვალს წვავს: იმუშავე სათვალით და ხელთათმანებით, ბავშვებისგან შორს.

• pH-მეტრის ელექტროდი ბუფერებს შორის და ღვინოში ჩაშვებამდე გამოხდილი წყლით გაავლე და ფრთხილად შეაშრე — ნუ გაწმენდ ხახუნით.

• გაზომილი სინჯი ჭურჭელში არასოდეს დააბრუნო.

1. დუღილის მეხუთე დღეს რეფრაქტომეტრი 9 °Brix-ს აჩვენებს. ნიშნავს თუ არა ეს, რომ ღვინოში ≈ 90 გ/ლ შაქარი დარჩა?

სპირტს წყალზე მაღალი გარდატეხის მაჩვენებელი აქვს. თუ დუღილი 22 °Brix-დან დაიწყო, 9 °Brix რეფრაქტომეტრზე ≈ 1.006 სიმკვრივეს შეესაბამება — შაქარი უკვე ბევრად ნაკლებია.

2. არეომეტრი 20 °C-ზეა დაკალიბრებული, ტკბილი კი 30 °C-იანია. რა მოხდება, თუ ჩვენებას არ შეასწორებ?

30 °C-ზე ტკბილი ფართოვდება და მისი სიმკვრივე მცირდება: არეომეტრი ≈ 0.0026-ით ნაკლებს აჩვენებს, რაც ≈ 0.7 °Brix-ია.

3. ორ ღვინოში თავისუფალი SO₂ ერთნაირია — 30 მგ/ლ, მაგრამ ერთის pH 3.2-ია, მეორისა — 3.7. რომელია უკეთ დაცული?

მოლეკულური SO₂-ის წილი pH-ის ყოველ 0.5 ერთეულზე ≈ 3-ჯერ იცვლება: pH 3.2-ზე 30 მგ/ლ თავისუფალი ≈ 1.2 მგ/ლ მოლეკულურს იძლევა, pH 3.7-ზე კი მხოლოდ ≈ 0.4 მგ/ლ-ს.

4. ქრომატოგრამაზე ღვინის ზოლში ვაშლმჟავას ლაქა აღარ ჩანს, რძემჟავასი კი მკაფიოა. რას ნიშნავს?

მალოლაქტიკური დუღილისას ბაქტერიები ვაშლმჟავას რძემჟავად გარდაქმნიან. ვაშლმჟავას გაქრობა ნიშნავს, რომ MLF დასრულდა და ღვინო შეგიძლია გადაიღო და SO₂-ით დაიცვა.